Abraham – ojciec wiary i przymierze z Bogiem – kim byl

Abraham postac biblijna to jedna z najwazniejszych postaci Starego Testamentu – patriarcha, ktorego historia opisana w Ksiedze Rodzaju stanowi fundament rozumienia relacji czlowieka z Bogiem. Bog zawarl z nim wyjatkowe przymierze, obiecujac mu licznego potomstwa i Ziemie Obiecana, a Abraham stal sie ojcem wiary dla judaizmu, chrzescijanstwa i islamu.

Kim byl Abraham – pochodzenie i zycie przed powolaniem

Abraham, pierwotnie zwany Abramem, urodzil sie w Ur Chaldejczykow, ktorego identyfikuje sie z Tell el-Muqayyar w dzisiejszym Iraku. To was polozone miasto w Mezopotamii bylo w tamtych czasach waznym osrodkiem handlowym i kulturalnym. Ojciec Abrahama, Terach, wyruszyl ze swoim rodem w droge do Kanaanu, jednak zatrzymal sie w Charanie, gdzie ostatecznie zmarl.

Imie Abram oznaczalo w jezyku semickim „wzniosly ojciec”, jednak Bog pozniej zmienil je na Abraham, co znaczy „ojciec mnogosci” – zapowiedz przyszlosci tego patriarchy. Zona Abrahama, Sara (wczesniej zwana Saraj), byla kobieta nadzwyczajnej urody, ale przez wiele lat pozostawala bezplodna. Fakt ten byl zrodlem glebokich cierpien dla pary, poniewaz potomstwo bylo w tamtej kulturze i religii kwestia fundamentalna dla utrzymania rodu i wypelnienia Bozych planow.

Wedlug Ksiegi Rodzaju (Rdz 11,27-32), Abraham wyjechał z Charanu w wieku siedemdziesieciu pięciu lat, co wskazuje na druga polowe jego zycia. Wiek ten byl istotny – Abraham byl juz mężczyzna dojrzałym, utrwalonym w swoim zyciu, gdy Bog wezwal go do calkowitej zmiany losów.

Ur Chaldejczykow – skad pochodzi Abraham

Ur Chaldejczykow bylo jednym z najstarszych i najpotezniejszych miast sumeryjskich. Jego nazwa pojawiala sie w tekstach klinowych na glinanych tabliczkach. Archeolodzy zaliczaja to miasto do okresow dynastii trzeciej Ur, okolo 2100-2000 roku przed Chrystusem, co pozwala na ustalenie przyblizonego czasu, w ktorym zyc mial Abraham. Miasto bylo osrodkiem kultu boga Nanny, a jego ruin wskazuja na zaawansowana cywilizacje z systemami irygacji, domami z kilkoma poietrami i miejsc do handlu.

To pochodzenie Abrahama podkreslaja tradycjoniści biblijni – patriarcha pochodzil z wielkomiejskiego, wyrafinowanego srodowiska, nie z peryferyjnych terenu pustyni. Jego decyzja opuszczenia tego miasta byla wiec zarazem rezygnacja z dobrobytu materialnego i pozycji spolecznej.

Rodzina i wczesne zycie patriarchy

O wczesnym zyciu Abrahama wiemy stosunkowo malo. Biblia skupia sie glownie na wydarzeniach zwiazanych z jego powolaniem. Mial brata Nahorę i Harana, ktorego syn Lot bedzie pozniej odgrywal wazna role w jego zyciu. Jego najpierw zona Sara byla córka jego ojca Teracha, co bylo wówczesne akceptowane, jednak zmienialy sie powoli obyczaje i przepisy prawa.

Rodzina Abrahama byla zatem patriarchalna, jak wszyscy patriarchowie biblijni tego okresu – Abraham jako pater familias mial autorytet nad wszystkimi domownikami, niewolnikami i bydlem. Jednak wiara jego byla szukaniem, poniewaz żył w srodowisku, gdzie rozpowszechniony byl politeizm.

Powolanie Abrahama – jak Bog przemowil do patriarchy

Moment przełomowy w zyciu Abrahama zawiera sie w slowach Boga z Ksiegi Rodzaju 12,1: „Wyjdz z twojej ziemi rodzinnej, od swojej rodziny i z domu swojego ojca, do ziemi, ktorą ci pokażę”. To bylo wezwanie calkowite, wymagajace od Abrahama opuszczenia wszystkiego, co znal, wszystkiego, co bylo mu bliskie, bez podania celu podróży. Tutaj zaczyna sie historia ojca wiary.

To powolanie bylo jednym z najwyzszych sprawdzianów posluszenstwa. Abraham nie zapytal, dokąd ma ísć, nie starał się negocjować warunkow, nie wyrazil watpliwosci. Wedlug tekstu biblijnego (Rdz 12,4), Abraham wyruszyl w droge, a z nim jego żona Sara, jego bratánek Lot i wszyscy slugi, ktorych nabylt, wraz ze wszystkimi dobrami, jakie zgromadzil. To byla wielka karawana, ale i wielkie ryzyko.

Po dotarciu do Kanaanu, w Sychem, Bog ukazal sie Abrahamowi i rzekł: „Dam te ziemię twojemu potomstwu”. To bylo pierwszego z dwóch głównych obietnic – nie tylko potomstwo, ale takze konkretne miejsce pobytu. Abraham wybudowal tam ołtarz na czesc Pana, wyrażajac wdzięcznosc za wyjawienie Bozego planu.

Nakaz opuszczenia ojczyzny

Powolanie Abrahama nie bylo jednorazowym zdarzeniem, ale procesem, w ktorym Bog stopniowo objawial swoje zamiary. Bedac juz w Kanaanie, Abraham potwierdził swoje zamieszkalnie tam przez budowacie kolejnych ołtarzy – w Betel miedzy Zachoem a Wschodem oraz w Mamre kolo Hebron. Kazdy z tych miejsc staloac sie swiątynia pod otwartym niebem, gdzie patriarcha ofiarowal Panu dziękczynnienia za jego bezustanną opiekę.

Nakaz opuszczenia ojczyzny zawiera skrycie takze obietnicę blogosławienstwa dla wszystkich ludów ziemi poprzez potomstwo Abrahama. „Będą błogosławieni w tobie wszystkie rodziny ziemi” (Rdz 12,3) – to słowa, które rezonują przez całą następną historię zbawienia, od czasów patryarchów aż do czasów Chrystusa.

Droga do Kanaanu – pierwsza wielka wiara

Droga Abrahama do Kanaanu przebiegała przez tereny pustynne, gdzie znalazly sie glodne okresy. Kiedy bieda zmusila patriarche do opuszczenia Kanaanu i udania sie do Egiptu w poszukiwaniu jedzenia, zdarzylo sie pierwsze male oslabienie jego wiary. Bał się, ze z powodu pięknosci Sary ktos go zabije, aby zdobyc jego zone, dlatego prosil ja, by wyglaszala sie za jego siostrę. To bylo zawiedzenie, ale Bog chronil pare, i kiedy Faraon odkryl prawde, wyslal ich z honorem (Rdz 12,10-20).

Ten epizod wskazuje na głęboką prawdę – wiara Abrahama byla rzeczywista, lecz nie doskonała. Nie byl on jakims ponadczlowiekiem, bezstronnym z postrachów, ale człowiekiem borykajacym sie z zwatplieniami, podobnie jak każdy wierzacy. Jednak jego powrót do Kanaanu i do budowania oltarzy potwierdzal, ze uniżal sie Bogu wiecej niz wlasnym obawiom.

Przymierze Abrahama z Bogiem – co Bog mu obiecal

Przymierze Abraham z Bogiem (hebr. berit) jest jednym z najazywniejszych pojęć w Starym Testamencie i fundameintem wszystkich pózniejszych przymierzy Boga z ludamí. Przymierze Abrahama zawiera trzy elementy: potomstwo licze jak gwiazdy na niebie, ziemie Kanaan jako wieczysty posiadlosc, oraz blogoslawienstwo dla wszystkich narodów ziemi poprzez jego potomka.

Pierwsze formalnie zawarcie przymierza opisane jest w Ksiedze Rodzaju 15. Bog wezwal Abrahama do ceremonii rytualizacyjnej, ktorej sens byl znany w ówczesnym Wschodzie Bliskirm. Abraham zeznaczonę zwierzęta: jałowkę, kozę i barana, podzielil je na pół, rozłożył części naprzeciwko siebie. Kiedy słonce zachodziło, Abraham usnął i zobaczył wizje – dym i płonące pochodnie przechodzily miedzy rozdzielonymi czescíami. To była nieprzecięna oznaka, ze Bog zawarl z nim przymierze – na sposób, jaki w ówczesnych kontraktach oznaczał, że kontrahenci przechodzą między pokrojonymi zwierzętami, symbolicznie mówiac: „Niech bede rozszarpany jak te zwierzęta, jesli nie wymasze umowy”.

Drugý etap przymierza, opisany w Ksiedze Rodzaju 17, zanosil sie na darze obrzezania. Kiedy Abraham mial dziewięc lat dziewiecidziesiąt i dziewiec lat, Bog ukazal sie mu znowu i zmienil jego imie z Abrama na Abrahama – symbolizujac zmianę jego losow i roli. Sara mlala wyrodze syna, ktorego bedzie sie Izaak (co znaczy „bedzíe sie smiać”). Obrzezanie mialo byc znakiem przymierza dla wszelkiego meskiego potomstwa Abrahama w pokoleniach przyszlych.

Tresc przymierza i Boze obietnice

Tresc przymierza byla niepohamalna jasna. Bog mówil do Abrahama: „Uczynię cię ojcem wielu narodów… Będę twoim Bogiem i Bogiem potomstwa twojego… Wszystko ci jej będzie twoje” (Rdz 17,5-8). To było wielkie slowo, obciazone mocą – nieskonczone potomstwo, całkowita wlasnosc ziemi Kanaan, wieczna relacja z Bogiem.

Warte uwagi jest to, że przymierze bylo jednostronnie zobowiazujace ze strony Boga. Abraham nie musial skladac zobowiazań równorządnych – jego zadaniem byla wiara i słuchanie. To jest kluczowa roznica miedzy przymierzem Abrahama a jakimkolwiek umowa międzynarodową starożytności. Bog mówil: „Ja dam”, nie „Ty musisz dać równowartość”. To byla laaska, dar, nie kontrakt.

Obrzezanie jako znak przymierza

Obrzezanie (hebr. brit milah) bylo znakiem fizycznym, cielesnym dowodem przymierza miedzy Bogiem a Abrahamem oraz jego potomstwem. Tym razem Bog nie tylko mówil słowami, ale nakazal cielesny znak, który miałby być nosiony przez każdego mężczyznę w rodzinie Abrahama. To byla praktyka znana w kulturach starosuchodniej, ale tutaj zyskala glębokie znaczenie teologiczne – znak wiecej niż czystosci ceremonialnej, symbol zaplaty osobistej umowy z Bogiem.

Abraham, bedac w wieku stu lat, przeszedł obrzezanie sam, razem z Izmaelem, svojej ośmioletnim synem (Rdz 17,24-26). Ten epizod ukazuje radykalnosc jego posłuszenstwa – nie ulęczył się od praktyki z powodu wieku, nie zwolnił siebie z wymogów. Obrzezanie stało się znakiem, który miał nosić każdy członek jego domu, każdy jego niewolnik, każdy, kto chciał byc czescią tej społeczności wiary.

Sara i Hagar – historia potomstwa Abrahama

Sprawa potomstwa byla w zyciu Abrahama i Sary zagadnienim emocjonalnym i duchowym. Sara, byc bezplodną długie lata, zaniepokoiła się, że nigdy nie będzie matką. W starożytnym świecie kobieta bez potomstwa traciła pozycję społeczną i duzo szansę na szacunek. W rozpaczy Sara podjęła decyzję, która była powszechna w kulturze staroorientalnej – oddała służącą Hagara mężowi, aby ta mogla porodzić dziecko w jej imieniu (Rdz 16).

To był krok dyktowany kulturą, ale nie godzący się całkowicie z planem Boga. Hagar, królewna zła traktowana przez zazdrosną Sarę, zbiegła na pustynię. Tam ukazał się jej anioł Pański i powiedział jej: „Patrz, jesteś w ciąży, a porodisz syna i zwiesz mu imię Izmael, bo Pan słucha twojego płaczu”. Ismael (hebr. „Bóg słucha”) został błogosławiony przez Boga, ale nie był on synem przymierza – tym miał być Izaak.

Izmael – syn Hagar

Izmael urodzil sie, gdy Abraham mial 86 lat. Chociaż rodzony przez niewolnicę, Abraham przyął go jako swojego syna i kochal go. Wedlug tradycji arabskiej i islamu, Izmael stal sie ojcem narodu arabskiego – te linie pokoleniowe sa podawane w genealogiach starożytnych. W islamie Ibrahim (Abraham) i Izmael wspólnie zbudowali Kaabe w Mekce, co czyni go w tych tradycjach postacią niezwyklej wagi.

Jednak w tradycji zydowskiej i chrzescijanskiej Izmael jest postacią drugorzedną – nie jest on nosicielem glównego przymierza, które miało przejsc przez Izaaka. Gdy narodzil sie Izaak, konflikt między Sarą i Hagar, między jej dwoema synami, stal się nieznośny. Sara nalazla na Abrahama, aby wygnac Hagar i Izmaela. Chociaż Abraham cierpiał, Bog powiedzial mu, ze powinien posluchac Sary (Rdz 21,12). Hagar i Izmael wyruszyli na pustynię, gdzie znowu aniol Pański ochronil ich i obiecal wielkie potomstwo dla Izmaela.

Izaak – syn obietnicy

Narodziny Izaaka sa opisane w Ksiedze Rodzaju 21,1-7 jako cud zupelny. Sara mialá wowczas około dziewiećdziesieciu lat, Abraham sto lat. Bylem sie pozornie niemozliwosci medyczne zostaly pokonane przez moc Boza. Sara wyrazila swoją radosc czystymi slowami: „Bóg zrobil mi smiech; każdy, kto o tym uslyszy, będzie się ze mną smiać” (Rdz 21,6). Imie Izaak pochodzi od slowem „smiac sie” – permanentne przypomnienie o cudzie narodzin.

Izaak stal sie centrum przymierza, wysrodkowym dziedztwem, poprzez ktore mialy przejsc wszystkie obietnice. To on miał być ojcem Jakuba, a Jakub – ojcem dwunastu synów, ktorzy stali sie izraelskimi pokoleniami. Genealogia patriarchów (Abraham, Izaak, Jakub) stala sie szkieletem całej historii narodu wybranego, w czym kazdą postać miala swoje znaczenie i zadanie w planie zbawienia.

Proby wiary – ofiara Izaaka na gorze Moria

Najtrudniejszym momentem w zyciu Abrahama byla tzw. ofiara Izaaka, znana w tradycji zydowskiej jako Akedah (zwiazanie). Opowieść ta znajduje się w Ksiedze Rodzaju 22,1-19 i stanowi test posłuszeństwa i wiary, jaki Bog postawił przed patriarcha. Po latach, po wypelnieniu sie objetnic, wiele godow po narodzinach Izaaka, Bog zadal Abrahamowi najwyzszą cene – miał ofiarować w ofierze słód Izaaka, jedynego syna obietnicy, na gorze Moria.

To polecenie wydaje się dzisiaj wstrząsające, nieludzkie, lecz nalezy go rozumieć w kontekście czasów. Ofiary ze zwierzat byly norma w kulcie starożytnym, a nawet ofiary z pierwszorodzonych byly znane w niektórych kulturach. Jednak to, co Bog zadal Abrahamowi, nie bylo zadaniem do wypelnienia do konca – bylo to test, badanie głebin serca tego mężczyzny.

Biblijna narracja proby

Abraham, bez slowa protestu, przysposobil się do drogi. Rrano zaraz następujacego dnia zabrał z sobą Izaaka i kilku służących, przywiązl drzewa do spalenia i wyruszyła na trzydniową podróż do gory Moria. Ta powolna jazda musiala być dla Abrahama czasem rozpaczy – każdy krok prowadził go bliżej do tego, czego jego serce odmawialo.

Gdy dotarli do podnóża góry, Abraham zostal samotnie z Izaakami. Zapytał go syn: „Ojcze, patrz, mamy ogień i drzewa, ale gdzie jest baranek na ofiarę?” Abraham odpowiedział z zadziwiającą wiarą: „Bóg sam będzie trosk o barana na ofiarę, synu mój” (Rdz 22,7-8). Te słowa stanowiały zarazem obietnicę i wyznanie wiary – Abraham wierzył, że Bóg nie pozwoli śmierci jego syna, nawet jesli otrzymal polecenie.

Osiagszy szczyt gory, Abraham zbudowal oltarz, ułozył drewno, zwiazal Izaaka i położył go na oltarzu. Wyciagnal rękę z nożem, aby zabić syna. Ale w tej chwili glos Pana wołal z nieba: „Abrahamie, Abrahamie!… Nie wyciagaj reki na chłopca i nic mu nie rob!” (Rdz 22,11-12). W te] samej chwili ujrzal Abraham barana zaplacatnietego w miedzy za rogami, ktorego ofijarowal zamiast syna.

Teologiczne znaczenie ofiary Izaaka

Akedah ma znaczenie teologiczne co najmniej w trzech wymiarach. Po pierwsze, stanowi najbardziej dynamiczny test wiary w Starym Testamencie – Abraham nie byl ratowany poprzez moc ani swiętosć, ale poprzez calkowitą ufnosc Bogu wbrew wszelkim ludzkim mozliwosiom. Sw. Pawel w Liscie do Hebrajczykow (11,17-19) czyni go wzorem wiary, która wierzy w zmartwychwstanie.

Po drugie, zakazuje ofiar z ludzi. Wedlug tekstu, Bog nigdy nie chcial rzeczywistej ofiary z Izaaka – to bylo doswiadczenie duchowe, które miało ukazać najwyzszą gotowość Abrahama. Tym samym zakazana zostala praktyka ofiar z pierwszorodzonych lub dzieci, która istniala wówczesne u sasiadów Izraelitów (fenicki kult Baala).

Po trzecie, w teologii chrzescijanskiej ta scena zostala zinterpretowana jako prefiguracja (typ) ofiary Chrystusa. Gora Moria tradycyjnie identyfikowana jest z Jerozolima, z miejscem, gdzie pozniej wzniesiona byla Swiątynia Salomona. Abraham wyruszył ze swą ofiara, jego syn niósł drewna – podobnie jak Chrystus niósł krzyż. Barąn zastępujący Izaaka przypomina Baranka Bozego, Jezusa, ktorego czci sie jako ofiare za grzechy swiata.

Abraham a inne religie – judaizm, chrzescijanstwo i islam

Abraham jest unikalny w tym, ze jest wspólnym przodkiem i ojcem duchowym trzech wielkich religii monoteistycznych: judaizmu, chrzescijanstwa i islamu. Te religie określa się czasem mianem religii abrahamowych, poniewaz wszystkie wysychodzą z tej samej historii, z tego samego patriarchy, choc rozwijały sie w róznych kierunkach.

W judaizmie Abraham jest pierwszym Żydem, tym, który przeobrażył się z czlowieka – Abrama – w nowego czlowieka w nowej relacji z Bogiem. To on ustanowil obrzezanie, ten znak, który odróznial narod izraelski od wszystkich innych. W modlitwach zydowskich, szczególnie w modlitwie Amida (Osiemnastu Blogoslawienst), wspomina się „Boga Abrahama”, podkreślajac bezposrednią więz między Bogiem a patriarcha.

Abraham w tradycji zydowskiej

W zydowskiej talmudycznej i rabinistycznej tradycji Abraham jest nie tylko foregoą dającym początek narodowi, lecz także wzorem gościnności, dobroci i wiary. Jego dom w Mamre jest opisywany jako miejsce otwarte dla kazdego wędrowca, kazdego potrzebującego. Rabini nauczają, że Abraham praktykował chesed (zydowska), bezinteresowną miłość bliźniego, jeszcze zanim został on sformalizowany w prawie Mojżeszowym.

Wspomnienie Abrahama jest integralną czę zydowskiego poczucia tożsamości. W liturgii subotniej, w modlitwach pogrzebowych, Abraham pojawia się jako protoplasta, jako ten, z którego się poczęli wszyscy Żydzi.

Abraham w nauczaniu Kościoła katolickiego

W chrzescijanstwie Abraham ma miejsce szczególne ze względu na nauczanie sw. Pawla. W Liscie do Galatów (3,6-9) i Liście do Rzymian (4,1-25), Pawel czyni Abrahama głównym przykladem usprawiedliwienia przez wiarę, nie przez uczynki. To jest fundamentalne dla protestanckiej i katolickiej teologii.

Katechizm Kościoła Katolickiego (nr 145-147) mówi o Abrahamie jako o tym, który „uwierzył Panu, a Bóg poczytał mu to za sprawiedliwość” (Rdz 15,6). Abraham jest dla katolickiej wspólnoty przykładem wiary bezwzględnej, wiary, która nie wymaga gwarancji, wiary, która idzie w mrok nie znając celu.

W liturgii Kościoła, Abraham wspominany jest w Pierwszej Modlitwie Eucharystycznej (Kanonie Rzymskim), gdzie jego figura łączy się z ofiarą Chrystusa: „Patrz na ofiare Twojego sługi i na całą rodzinę jego, i przyjmij je łaskawie, jak przyjąłeś niegdyś dar sprawiedliwego Abela i ofiarę naszego patriarchy Abrahama”.

Ibrahim w islamie

W islamie Ibrahim (arabska forma imienia Abraham) jest jednym z pięciu najwazniejszych proroków (wraz z Noem, Mojżeszem, Jezusem i Muhammadeiem). W Koranie Ibrahim pojawia się wielokrotnie, wskazując na jego centralne znaczenie dla islamu. Według tradycji islamskiej, Ibrahim i jego syn Izmael zbudowali Kaabe w Mekce, najswietsze miejsce islamu.

Islamska interpretacja Akedah (zwanu w arabskim Balaah) różni się od chrzescijanskiej – to Izmael, nie Izaak, został wezwany do ofiary (chociaż tradycja nie jest jednomyślna). Ten różnica ma duze znaczenie dla samopoczucia arabskich narodów islamu, które uznają się za potomstwo Izmaela i w ten sposób za potomstwo Ibrahima.

Sobór Watykański II w deklaracji Nostra Aetate (1965) podkreślil wspólne dziedzictwo abrahamowe trzech religii, otwierając dialog miedzywyznaniowy. Dokument mówi: „Kościół patrzy z szacunkiem na Musulmanów, którzy czczą Boga, jedynego i wszechmogącego, danego nam w Piśmie Świętym, i usiłują zupełnie się poddać Jego tajemniczym planom”.

Postac Abrahama w Nowym Testamencie i teologii

Chociaż Abraham żył tysiące lat przed narodzeniem Jezusa Chrystusa, jego postać jest zywa w nauczaniu Nowego Testamentu. Apostołowie, szczególnie św. Paweł, powracają do Abrahama wielokrotnie, aby wysłowić kluczowe aspekty chrzescijanskiej wiary i usprawiedliwienia.

Sw. Paweł w Liście do Rzymian (Rz 4,1-25) czyni całą argumentacją wokół Abrahama. Ukazuje, że Abraham został usprawiedliwiony poprzez wiarę, długo zanim dane zostało prawo Mojżeszowe. Jego wiarę porównuje Paweł do wiary każdego chrześcijanina, który uwierza w Jezusa Chrystusa jako Zbawcę. Dla Pawla Abraham nie jest jedynie historyczną postacią, ale wzorem żywym, do którego powinna zmierzać wiara każdego wyznawcy.

Św. Paweł o wierze Abrahama

W Liście do Galatów (3,6-14), Paweł cytuje Genesis 15,6: „Abraham uwierzył Bogu, a to poczytano mu za sprawiedliwość”. Następnie rozwijał ideę, że Chrystus jest potomstwem Abrahama obiecanym w przymierzu. To jest teologicznie ważne – Paweł ukazuje ciągłość między Starym Testamentem a Nowym, między obietnicą daną Abrahamowi a ich spełnieniem w Chrystusie.

Sw. Paweł wylicza Abraham w Liście do Hebrajczyków (11,8-19) wśród „bohaterów wiary” (Hbr 11). Ten rozdział, zwany niekiedy „Heb rae wiary”, wymienia osoby z Starego Testamentu, które wyróżniały się swoją wiarą. Abraham pojawia się tam jako pierwszy i najbardziej wyróżniony – ten, który „wyjść wezwany, posłusznym był i wyruszył, nie wiedząc, dokąd zmierza”.

Abraham jako wzor ufnosci Bogu

Dla każdego chrześcijanina, niezależnie od czasu historycznego, w którym żyje, Abraham stanowi wzór. Jego wiara nie była wiara, która siedzi w bezpieczeństwie domu, otoczona gwarancjami. Była to wiara aktywna, wiara w działaniu, wiara, która zmienia kraj zamieszkania, wiara, która rezygnuje z możliwości logicznych dla przyjęcia logiki Boga.

W Ewangelii Św. Jana (8,56), Jezus mówi do żydów: „Abraham, wasz ojciec, ujrzał dzień mój i ucieszył się”. Te słowa sugerują, że Abraham poprzez wiarę widział przyszłość, widział przychodzącego Chrystusa. Ta myśl jest rozwijana w tradycji patrystycznej i teologicznej – Abraham, poprzez swoją wiarę i czekanie na spełnienie obietnic, był uczestnikiem duchowym objawienia Chrystusa.

Dziedzictwo Abrahama – znaczenie dla wspólczesnych wiernych

Dlaczego Abraham pozostaje postacią żywą dla wspólczesnych wiernych? Bo jego problemy, jego pytania, jego wiarę są nadal naszymi problemami. Każdy człowiek, który czuje wezwanie do zmiany ścieżki życia, do opuszczenia tego, co znane, do zaufania Bogu w nieznane, znajduje w Abrahamie swojego przewodnika duchowego.

Abraham uczy nas, że wiara nie jest abstrakcją teologiczną, ale konkretnymi decyzjami, konkretnymi krokami. Uczy nas, że Bóg zachowuje wierność swojemu przymierzu, nawet gdy nas się wydaje, że warunki jego spełnienia są niemożliwe. Uczy nas, że posłuszeństwo Bogu czasem wymaga rezygnacji z tego, co jest dla nas najbardziej cenne – ale w zamian otrzymujemy coś o wiele więcej.

Czego uczy nas zycie Abrahama

Z życia Abrahama wynika kilka lekcji dla wspólczesnych wiernych. Po pierwsze – gotowość do opuszczenia strefy komfortu w odpowiedzi na Boze wezwanie. Nie każdy czuje takie wezwanie tak jasne jak Abraham, ale każdy chrześcijanin ma jakieś wezwanie – do porzucenia złych nawyków, do większej ofiarności, do pogłębienia wiary.

Po drugie – wiara mimo niemożliwości. Abraham wierzył w potomstwo gdy był stary, Sara bezplodna. My wierzymy w zmartwychwstanie mimo że widzimy śmierć, w Boże miłosierdzie mimo że widzimy niesprawiedliwość. To jest wiara Abrahama.

Po trzecie – przymierze jest darem, a nie umową. Abraham nic nie musiał dać Bogu w zamian za obietnice – jedynym wymaganiem była wiara i posłuszeństwo. Podobnie Boży pakt z każdym z nas nie jest handlem, lecz darmową łaską.

Miejsca związane z Abrahamem pozostały ważne w geografii duchowej wiernych. Grota Machpela w Hebronie, tradycyjnie utożsamiana z grobem Abrahama i Sary, pozostaje do dzisiaj jednym z najświętszych miejsc dla judaizmu, islamu i chrzescijanstwa. Miejsce to fizycznie manifestuje wspólne dziedzictwo trzech religii.

Abraham w liturgii i modlitwie Koscioła

W Kościele katolickim Abraham pojawia się regularnie w liturgii słowa. Czytania o Abrahamie wybierane są szczególnie w okresach Adwentu (gdy czekamy na przyjście Zbawiciela) i Wielkiego Postu (gdy przygotowujemy się do Zmartwychwstania). Jego postać jest przywoływana również w Wielką Noc, gdy czytana jest historia Akedah jako prefiguracja ofiary Chrystusa.

W Modlitwie Eucharystycznej, jak już wspominano, Abraham pojawia się u boku Abela i Melchizedeka jako przykład tego, czego Bóg oczekuje od wiernych. To nie przypadkowe wspomnienie – Abraham reprezentuje tam prawowitość ofiary, czystość intencji, całkowite poddanie się Bogu.

W modlitwie różańcowej, choć explicite nie pojawia się Abraham, duch jego wiary penetruje całą modlitwę – wzywamy Maryi, aby prosiła za nami, podobnie jak Abraham prosił za Sodomą (Rdz 18,23-32). Jego postawa międzycessora, człowieka, który odważa się mówić do Boga, mówić za innych, jest archetypem modlitwy wstawienniczej.

FAQ

Kim był Abraham w Biblii?

Abraham (pierwotnie Abram) to patriarcha i ojciec wiary opisany w Księdze Rodzaju (rozdziały 12-25). Urodził się w Ur Chaldejczyków i jako pierwszy zawarł z Bogiem przymierze, na mocy którego stał się ojcem narodu wybranego. Jest czczony jako ojciec duchowy przez judaizm, chrzescijanstwo i islam.

Co Bóg obiecał Abrahamowi w przymierzu?

Bóg obiecał Abrahamowi trzy rzeczy: potomstwo liczne jak gwiazdy na niebie, ziemię Kanaan jako wieczyte dziedzictwo oraz błogosławieństwo dla wszystkich narodów ziemi przez jego potomstwo. Przymierze zostało potwierdzone przez rytualną ceremonię (Rdz 15) i znak obrzezania (Rdz 17).

Dlaczego Abraham jest nazywany ojcem wiary?

Abraham jest nazywany ojcem wiary, ponieważ uwierzył Bogu wbrew wszelkim ludzkim możliwościom – opuścił ojczyznę nie znając celu, uwierzył w potomstwo gdy był stary, a Sara bezpłodna, i nie zawahał się złożyć w ofierze syna Izaaka. Św. Paweł w Liście do Rzymian (Rz 4) czyni go wzorem usprawiedliwienia przez wiarę.

Jaka jest różnica między Abrahamem w Biblii a Ibrahimem w Koranie?

W Biblii Abraham jest patriarcha i ojcem narodu wybranego przez Izaaka. W islamie Ibrahim jest prorokiem i posłancem Allaha, który wraz z synem Izmael (nie Izaakiem) zbudował Kaabę w Mekce. Obie tradycje uznają go za pierwszego monoteistę i wzór całkowitego poddania się Bogu, jednak szczegóły narracji się różnią.

Czym było związanie Izaaka – Akedah?

Akedah (hebr. związanie) to epizod z Rdz 22, w którym Bóg kazał Abrahamowi złożyć w ofierze syna Izaaka na górze Moria. Abraham był posłuszny, lecz w ostatniej chwili Bóg powstrzymał go i wskazał barana jako zastępstwo. Wydarzenie to jest fundamentalne dla teologii ofiary, posłuszeństwa i – w chrzescijanstwie – prefiguracji ofiary Chrystusa.

Ile lat miał Abraham gdy urodził się Izaak?

Według Księgi Rodzaju (Rdz 21,5) Abraham miał 100 lat, gdy urodził mu się syn Izaak z Sary. Sara miała wówczas 90 lat. Narodziny te są opisywane jako cud i bezpośrednie spełnienie Bożej obietnicy, ponieważ oboje wyszli dawno poza wiek rozrodczy.

Gdzie jest pochowany Abraham?

Według Księgi Rodzaju (Rdz 25,9-10) Abraham został pochowany w Grocie Machpela w Hebronie przez synów Izaaka i Izmaela. Nad tym miejscem wzniesiono Meczet Ibrahima (znany też jako Grota Patriarchów), który jest dzisiaj jednym z najświętszych miejsc dla wyznawców judaizmu, islamu i chrzescijanstwa.

Jak Abraham jest wspominany w liturgii Kościoła katolickiego?

Abraham jest wspominany w Pierwszej Modlitwie Eucharystycznej (Kanon Rzymski) jako „patriarcha nasz Abraham”, a jego ofiara jest tam zestawiona z ofiarą Chrystusa. Czytania o Abrahamie pojawiają się regularnie w niedzielnym cyklu liturgicznym, zwłaszcza w Adwencie, Wielkim Poście i podczas Wigilii Paschalnej.

Adam Kaczmarek

Mieszkaniec Krzyżanowic i aktywny członek rady parafialnej. Od wielu lat zaangażowany w życie lokalnej wspólnoty. Na stronie parafialnej dba o to, abyście zawsze mieli dostęp do najważniejszych ogłoszeń, a także dokumentuje wydarzenia w naszej galerii. Prywatnie pasjonat historii regionalnej i miłośnik pieszych wędrówek.