Matka Boża – życiorys, rola w Kościele i kult Najświętszej Maryi Panny

Najświętsza Maryja Panna jest Matką Bożą, Theotokos – Rodzicielką Boga – i zajmuje w teologii katolickiej miejsce wyjątkowe spośród wszystkich świętych. Katechizm Kościoła Katolickiego (nr 963-975) określa Maryję jako pośredniczkę i wzór Kościoła, nową Ewę, która przez swoje „fiat” otworzyła dzieje zbawienia. Kult maryjny, rozwijany przez wieki, obejmuje dogmaty maryjne, objawienia uznane przez Kościół, modlitwy takie jak różaniec i litania loretańska, a także głęboko zakorzenione w Polsce zawierzenia narodowe. Poniższy artykuł omawia życiorys Maryi, cztery dogmaty maryjne, główne tytuły i wezwania Bogurodzicy oraz praktyczne formy pobożności maryjnej w życiu parafialnym.

Kim jest Najświętsza Maryja Panna – definicja i miejsce w wierze katolickiej?

Najświętsza Maryja Panna jest Theotokos – Boga-Rodzicą – co oznacza, że jest Matką Bożą w sensie ścisłym, ponieważ urodziła Jezusa Chrystusa, który jest jednocześnie prawdziwym Bogiem i prawdziwym człowiekiem. Tytuł Theotokos został uroczyście potwierdzony na Soborze Efeskim w 431 roku, gdy biskupi zebrani pod przewodnictwem św. Cyryla Aleksandryjskiego odrzucili naukę Nestoriusza, który chciał ograniczyć Maryję do roli „Christotokos” – Rodzicielki Chrystusa jedynie w sensie ludzkim.

Szerszy kontekst znajdziesz w przewodniku Św. Paweł Apostoł – życie, nawrócenie i nauczanie apostoła narodów.

Kult maryjny w Kościele katolickim określany jest teologicznie terminem hyperdulia – czci szczególnej, wyższej niż kult zwykłych świętych (dulia), lecz radykalnie różnej od kultu boskiego (latria), który należy się wyłącznie Bogu. To rozróżnienie, jasno sformułowane przez św. Tomasza z Akwinu w „Summa Theologiae”, pozwala oddzielić cześc Bogurodzicy od ubóstwienia.

Katechizm Kościoła Katolickiego w artykule 971 stwierdza: „Kościół słusznie oddaje jej kult szczególnej miłości”. Maryja jest wzorem wiary, nadziei i miłości – Matką Kościoła, proklamowaną przez papieża Pawła VI na Soborze Watykańskim II w 1964 roku. Jej rola nie kończy się na macierzyństwie biologicznym – rozciąga się na całą historię zbawienia jako wstawiennictwo i towarzyszenie Kościołowi pielgrzymującemu.

Życiorys Matki Bożej – co wiemy z Pisma Świętego i Tradycji?

Życiorys Matki Bożej rekonstruowany jest na podstawie Ewangelii, Dziejów Apostolskich oraz starochrześcijańskich źródeł apokryficznych. Nowy Testament nie opisuje szczegółowo całego życia Maryi, lecz wyróżnia kilka kluczowych momentów, które stały się fundamentem teologii i kultu maryjnego. Tradycja Kościoła, sięgając po Protoewangelię Jakuba i pisma Ojców Kościoła, uzupełnia luki w narracji biblijnej.

Pochodzenie Maryi – rodzina, Nazaret i zwiastowanie

Maryja pochodziła z Nazaretu w Galilei, a jej rodzicami byli, według Tradycji, Joachim i Anna – pobożni Żydzi z pokolenia Dawida. Informacje o rodzicach Maryi nie pochodzą z kanonicznego Pisma Świętego, lecz z Protoewangelii Jakuba – apokryfu chrześcijańskiego z II wieku, który Kościół traktuje jako świadectwo Tradycji. Imiona Joachim i Anna są powszechnie przyjęte w liturgii – 26 lipca Kościół obchodzi ich wspomnienie.

Niepokalane Poczęcie Maryi – jeden z dogmatów maryjnych – oznacza, że od chwili poczęcia była ona wolna od grzechu pierworodnego, co stanowiło przygotowanie Bożej Opatrzności na jej misję. Dogmat ten ogłosił papież Pius IX bullą „Ineffabilis Deus” w 1854 roku.

Scena Zwiastowania, opisana w Ewangelii wg św. Łukasza (Lk 1,26-38), jest centralnym momentem życia Maryi przed narodzeniem Jezusa. Archanioł Gabriel oznajmił jej: „Będziesz brzemienna i urodzisz Syna, któremu nadasz imię Jezus”. Odpowiedź Maryi – „Oto ja służebnica Pańska, niech mi się stanie według twego słowa” – jest wzorem wolnego i pełnego posłuszeństwa Bogu. Magnificat, pieśń Maryi wygłoszona podczas nawiedzenia Elżbiety (Lk 1,46-55), stanowi jeden z najpiękniejszych hymnów biblijnych, wyrażający wiarę Bogurodzicy w Boże działanie w historii.

Maryja w czasie życia, śmierci i zmartwychwstania Jezusa

Maryja towarzyszyła Jezusowi od narodzenia w Betlejem aż po Jego śmierć na krzyżu i zmartwychwstanie. Ewangelia opisuje narodziny Jezusa w grocie lub stajni w Betlejem (Łk 2,1-20), pokłon pasterzy i mędrców, a następnie ucieczkę Świętej Rodziny do Egiptu przed prześladowaniem Heroda (Mt 2,13-15). Symeon w Jerozolimskiej Świątyni przepowiedział Maryi: „A Twoją duszę miecz przeniknie” – zapowiedź jej przyszłego cierpienia.

Pierwszym publicznym znakiem Jezusa było wesele w Kanie Galilejskiej (J 2,1-11), gdzie Maryja wstawiła się za gospodarzami słowami: „Nie mają już wina”. Jej prośba poprzedza i niejako inicjuje działalność cudotwórczą Jezusa. Teolodzy, w tym kardynał Joseph Ratzinger (późniejszy papież Benedykt XVI) w „Jezusie z Nazaretu” (tom 2), podkreślają, że epizod ten ukazuje Maryję jako pośredniczkę.

Stanie pod krzyżem na Golgocie (J 19,25-27) jest kulminacyjnym momentem cierpienia Maryi. Jezus, umierając, powierzył jej Janowi słowami: „Oto Matka twoja” – co Tradycja interpretuje jako ustanowienie Maryi matką wszystkich uczniów. Po Zmartwychwstaniu Maryja przebywała z apostołami w Wieczerniku (Dz 1,14), oczekując zesłania Ducha Świętego, co potwierdza jej obecność u początków Kościoła.

Zaśnięcie i Wniebowzięcie Maryi – co naucza Kościół?

Wniebowzięcie Maryi jest dogmatem katolickim ogłoszonym 1 listopada 1950 roku przez papieża Piusa XII w konstytucji apostolskiej „Munificentissimus Deus”, który stwierdza, że Maryja „po zakończeniu biegu ziemskiego życia została wzięta z ciałem i duszą do chwały niebieskiej”. Dogmat ten nie precyzuje, czy Maryja wcześniej umarła, czy nie – pozostawiając to jako kwestię otwartą.

Tradycja wschodnia (prawosławna i wschodniokatolická) określa to wydarzenie mianem Zaśnięcia (gr. Koimesis), kładąc nacisk na spokojną śmierć Maryi przed przejściem do chwały. Tradycja zachodnia akcentuje samo Wniebowzięcie jako przywilej Bożej łaski, analogiczny do uwielbienia Chrystusa, lecz całkowicie od Niego pochodny. Kult maryjny związany z Wniebowzięciem sięga co najmniej IV wieku – jedno z najstarszych świadectw to homilia Teoteknosa z Liwy z ok. 550 roku.

Cztery dogmaty maryjne Kościoła katolickiego – przegląd

Kościół katolicki ogłosił oficjalnie 4 dogmaty maryjne na przestrzeni wieków. Dogmaty maryjne są nieomylnymi definicjami prawd wiary dotyczących Matki Bożej, obowiązującymi każdego katolika.

Cztery dogmaty maryjne nie wyczerpują całości nauczania Kościoła o Matce Bożej – stanowią jedynie zdefiniowane w sposób uroczysty punkty doktrynalne. Dyskusja teologiczna o ewentualnym piątym dogmacie – dotyczącym roli Współodkupicielki i Pośredniczki – toczy się w Kościele od dziesięcioleci, jednak według stanu na 2026 rok nie podjęto w tej sprawie żadnej definitywnej decyzji magisterialnej.

Tytuły i wezwania Matki Bożej – skąd pochodzą i co oznaczają?

Tytuły i wezwania Matki Bożej odzwierciedlają wielowiekową refleksję teologiczną, liturgiczną i pobożnościową Kościoła. Poniżej zestawiono najważniejsze spośród nich wraz z ich źródłami.

• Bogurodzica – najstarszy tytuł polski, obecny w XIII-wiecznej pieśni uznawanej za pierwszą polską pieśń religijną. Odpowiada greckiemu Theotokos i wyraża Boże Macierzyństwo Maryi.

• Królowa Polski – tytuł nadany przez króla Jana Kazimierza w Ślubach Lwowskich w 1656 roku podczas szwedzkiego „Potopu”. Koronacja obrazu Matki Boskiej Jasnogórskiej odbyła się w 1717 roku.

• Matka Kościoła – tytuł proklamowany przez papieża Pawła VI 21 listopada 1964 roku na zakończenie trzeciej sesji Soboru Watykańskiego II. Papież Franciszek w 2018 roku ustanowił 28 maja (poniedziałek po Zesłaniu Ducha Świętego) obowiązkowym wspomnieniem liturgicznym pod tym wezwaniem.

• Pośredniczka wszelkich łask – tytuł wywodzący się z teologii wstawiennictwa Maryi. Nie jest dogmatem, lecz uznaną formą pobożności i tytułem obecnym w oficjalnych dokumentach Kościoła od czasów papieża Leona XIII.

• Pocieszycielka strapionych – wezwanie obecne w Litanii Loretańskiej („Pocieszenie strapionych”). Wyraża rolę Maryi jako matczynej opiekunki w cierpieniu.

• Współodkupicielka – tytuł kontrowersyjny teologicznie, oznaczający udział Maryi w dziele zbawienia przez jej cierpienie i zgodę. Nie jest zdefiniowany jako dogmat. Kongregacja Nauki Wiary wyjaśniła w 1997 roku, że tytuł ten musi być rozumiany w całkowitej zależności od jedynego Odkupiciela, Jezusa Chrystusa.

• Hyperdulia – nie jest tytułem osobowym, lecz teologicznym określeniem rodzaju czci oddawanej Maryi – czci szczególnej, wyższej od kultu świętych (dulia), lecz nieskończenie niższej od kultu Boga (latria). Pojęcie to pochodzi od św. Tomasza z Akwinu.

Objawienia maryjne uznane przez Kościół – Lourdes, Fatima i inne

Objawienia maryjne uznane przez Kościół to zdarzenia, w których Maryja miała ukazywać się wybranym osobom, przekazując orędzia wiary i nawrócenia. Kościół zatwierdza objawienia po wyczerpującym procesie dochodzeniowym – oznacza to, że nie przeczą one wierze i Pismu Świętemu, choć nie są częścią Objawienia publicznego.

1. Guadalupe, Meksyk (1531) Maryja ukazała się Indianinowi Juanowi Diego 9-12 grudnia 1531 roku. Zostawiła cudowny wizerunek na płaszczu (tilmie), który zachował się do dziś. Guadalupe stała się symbolem ewangelizacji Ameryki Łacińskiej – w ciągu kilku lat nawróciło się ponad 9 milionów Indian. Papież Jan Paweł II ogłosił Naszą Panią z Guadalupe Patronką obu Ameryk w 1999 roku.

2. Lourdes, Francja (1858) Maryja ukazała się Bernadetcie Soubirous 18 razy między 11 lutego a 16 lipca 1858 roku, przedstawiając się jako „Niepokalane Poczęcie”. W Lourdes bije źródło wody, przy którym odnotowano według danych Biura Lekarskiego w Lourdes ponad 7000 przypadków uzdrowień, z czego 70 zostało uznanych za cudowne po rygorystycznym badaniu medycznym (dane z 2024 roku). Bernadetta Soubirous została kanonizowana przez papieża Piusa XI w 1933 roku.

3. Fatima, Portugalia (1917) Maryja ukazała się trojgu dzieci – Łucji dos Santos oraz Franciszkowi i Hiacyncie Marto – od 13 maja do 13 października 1917 roku. Orędzie fatimskie zawiera wezwanie do nawrócenia, różańca codziennego i wynagrodzenia za grzechy. Tres secretos – trzy tajemnice fatimskie – zostały częściowo ujawnione wcześniej, a w całości opublikowane w 2000 roku przez Kongregację Nauki Wiary z komentarzem kardynała Józefa Ratzingera. Franciszek i Hiacynta Marto zostali kanonizowani przez papieża Franciszka 13 maja 2017 roku.

4. Jasna Góra / Częstochowa – tradycja ikony Ikona Czarnej Madonny na Jasnej Górze nie jest objawieniem w sensie wizji, lecz cudowną ikoną, której Tradycja przypisuje autorstwo św. Łukasza Ewangelisty. Kościół uznaje jej status cudownej ikony i wielowiekową historię łask. Jest to centrum kultu maryjnego w Polsce – omówione szczegółowo w osobnej sekcji.

Każde z tych objawień przyniosło konkretne owoce kultu maryjnego, potwierdzając centralną rolę Matki Bożej w duchowym życiu Kościoła. Warto też sięgnąć po nowenna fatimska i jej zwiazek z oredzie milosierdzia, która łączy orędzie fatimskie z modlitwą o miłosierdzie Boże.

Kult maryjny w Polsce – tradycje, sanktuaria i zawierzenia narodowe

Kult maryjny w Polsce ma ponad 1000 lat i jest nierozerwalnie związany z historią narodu i Kościoła na tych ziemiach. Już w XIII wieku Bogurodzica – najdawniejsza polska pieśń religijna – wyrażała powszechną cześć dla Matki Bożej. Przełomowym momentem dziejowym były Śluby Jana Kazimierza złożone 1 kwietnia 1656 roku w katedrze lwowskiej, gdy król – wobec zagrożenia szwedzkiego – obrał Maryję Królową Polski i zawierzył jej losy narodu. Śluby te zapoczątkowały tradycję narodowych zawierzen maryjnych, kontynuowanych w 1956 roku (Ślubowanie Jasnogórskie prymasa Stefana Wyszyńskiego) i w 1966 roku (Millenium Chrztu Polski).

Jan Pawel II wielokrotnie ponawial zawierzenie Polski i swiata Maryi – szerzej o jego duchowosci mozna przeczytac w artykule poswieconym Jan Pawel II i jego zawierzenie Maryi. Różaniec, litania loretańska i pielgrzymki na Jasną Górę pozostają do dziś najżywszymi formami kultu maryjnego w polskich parafiach.

Jasna Góra i Czarna Madonna – najważniejsze sanktuarium maryjne w Polsce

Jasna Góra w Częstochowie jest najważniejszym sanktuarium maryjnym w Polsce i jednym z głównych centrów kultu maryjnego na świecie. Cudowna ikona Matki Boskiej Częstochowskiej – zwana Czarną Madonną – przedstawia Maryję z Dzieciątkiem Jezus w typie Hodegetrii („Wskazującej Drogę”). Charakterystyczne rysy twarzy, ciemna karnacja i dwie rysy na prawym policzku Maryi nadają wizerunkowi niepowtarzalny charakter.

Klasztor paulinów na Jasnej Górze założono w 1382 roku, a ikona – według tradycji przyniesiona przez księcia Władysława Opolczyka z Rusi – od tamtej pory jest czczona jako cudowna. W 1430 roku husyci napadli na klasztor i zbeszcześcili obraz, który został następnie cudownie odnowiony. W czasie Potopu szwedzkiego obrona klasztoru w 1655 roku stała się symbolem polskiego oporu, wzmacniając kult Bogurodzicy jako Królowej Polski.

Sanktuarium na Jasnej Górze przyjmuje rocznie od 4 do 5 milionów pielgrzymów (dane z 2024 roku), w tym uczestników pieszych pielgrzymek z całej Polski, które tradycyjnie przybywają na Wniebowzięcie 15 sierpnia. Kult maryjny na Jasnej Górze wyraża się poprzez różaniec odmawiany wspólnotowo, apele jasnogórskie i zawierzenia rodzin.

Różaniec święty jako główna modlitwa maryjna – jak i kiedy odmawiać?

Różaniec jest główną modlitwą maryjną w Kościele katolickim – obejmuje 20 tajemnic podzielonych na 4 grupy po 5 dziesiątek, odmawianych na przemian modlitwą „Zdrowaś Maryjo” i „Ojcze nasz”. Cztery grupy tajemnic – radosne, światła (wprowadzone przez Jana Pawła II w 2002 roku), bolesne i chwalebne – pozwalają rozważać kolejne etapy życia Jezusa i Maryi.

Różaniec jako modlitwa powszechna rozwinął się w Kościele zachodnim od XIII wieku, choć jego obecna forma ukształtowała się ok. XVI wieku. Papież Leon XIII w 11 encyklikach (1883-1898) nadał różańcowi rangę szczególnej modlitwy Kościoła. Październik jest liturgicznie miesiącem różańcowym, ustanowionym przez Leona XIII w 1883 roku. W Polsce każdy dzień października i maja (miesięcy maryjnych) jest tradycyjnie okazją do odmawiania różańca w rodzinach i parafiach.

Jak odmawiać różaniec, jakie modlitwy go składają i w jakiej kolejności – wyjaśniono krok po kroku w przewodniku jak odmawiać różaniec krok po kroku. Kult maryjny przez różaniec łączy indywidualną modlitwę z liturgicznym wymiarem Kościoła.

Litania Loretańska do Najświętszej Maryi Panny – historia i znaczenie wezwań

Litania Loretańska jest najstarszą i najbardziej rozbudowaną litanią maryjną w Kościele katolickim – zawiera ponad 50 wezwań do Matki Bożej i od 1587 roku posiada oficjalne zatwierdzenie papieskie. Nazwa pochodzi od sanktuarium w Loreto we Włoszech, gdzie litania ta była szczególnie popularna i skąd – za sprawą zatwierdzenia przez papieża Sykstusa V – rozpowszechniła się w całym Kościele.

Litania loretańska zbudowana jest z trzech głównych części: wezwania do Trójcy Przenajświętszej, serii tytułów maryjnych (podzielonych na tytuły biblijne, symboliczne i historyczne) oraz próśb (np. „Módl się za nami”). Wezwania takie jak „Stolica mądrości”, „Wieża Dawidowa” czy „Gwiazda zaranna” czerpią z typologii biblijnej i liturgii wschodniej.

Najświętsza Maryja Panna jest wzywana w Litanii Loretańskiej pod ponad 50 tytułami – każdy z nich odzwierciedla inny aspekt jej roli i misji. Papież Franciszek w 2020 roku dodał do litanii 3 nowe wezwania: „Matka miłosierdzia”, „Matka nadziei” i „Pociecha migrantów”, co świadczy o żywotności tej formy kultu maryjnego. Pełny tekst z objaśnieniami każdego wezwania znajdziesz w artykule Litania Loretańska – pełny tekst i kiedy odmawiać.

W Polsce litania loretańska odmawiana jest tradycyjnie podczas nabożeństw majowych (maj – miesiąc Maryi) i październikowych (różaniec), a także na zakończenie każdej zbiorowej modlitwy różańcowej.

Święta i uroczystości maryjne w roku liturgicznym

Święta maryjne w roku liturgicznym są dniami, w których Kościół wspomina i celebruje poszczególne tajemnice życia Matki Bożej lub jej szczególne tytuły. Poniżej zestawiono główne uroczystości, święta i wspomnienia maryjne obowiązujące w kalendarzu łacińskim.

Kult maryjny przenika cały rok liturgiczny – od uroczystości 1 stycznia po Niepokalane Poczęcie 8 grudnia. Każde z tych świat przypomina inny aspekt misji Bogurodzicy i jej obecności w historii zbawienia.

Maryja a Boże Miłosierdzie – związek kultu maryjnego z orędziem św. Faustyny

Kult maryjny i orędzie Bożego Miłosierdzia tworzą w duchowości polskiej Kościoła nierozerwalną całość – Maryja w „Dzienniczku” świętej Faustyny Kowalskiej pojawia się jako wzór zawierzenia miłosierdziu Bożemu i jako Matka prowadząca duszę do Chrystusa. Siostra Faustyna zapisała, że Maryja wielokrotnie ją odwiedzała, umacniając w misji głoszenia Bożego Miłosierdzia.

Jan Paweł II – który beatyfikował, a następnie kanonizował Faustynę Kowalską (30 kwietnia 2000 roku) – podkreślał, że kult maryjny i nabożeństwo do Miłosierdzia Bożego są komplementarne, a nie konkurencyjne. Obie tradycje duchowe prowadzą do Chrystusa jako jedynego Źródła miłosierdzia i zbawienia. Więcej o duchowości tej niezwykłej mistyczki można przeczytać w artykule poświęconym życiorys i orędzie Bożego Miłosierdzia św. Faustyny. Natomiast główna modlitwa tego nabożeństwa – Koronka do Bożego Miłosierdzia – jest doskonałym uzupełnieniem codziennej modlitwy różańcowej.

Jak czcić Matkę Bożą w życiu codziennym parafii?

Kult maryjny w parafii przybiera wiele konkretnych form liturgicznych i pobożnościowych. Oto najważniejsze sposoby czci Matki Bożej dostępne każdemu wiernemu:

• Codzienny różaniec – odmawianie przynajmniej jednej dziesiątki lub pełnego różańca, indywidualnie lub wspólnie w rodzinie; październik i maj to miesiące szczególnie poświęcone tej modlitwie.

• Litania Loretańska – śpiewana lub odmawiana podczas nabożeństw majowych, październikowych i innych zgromadzeń maryjnych w parafii.

• Nabożeństwa majowe i październikowe – codzienne gromadzenie się przed figurą lub obrazem Matki Bożej, z rozważaniem tajemnic różańcowych i śpiewem pieśni maryjnych.

• Nowenna do Matki Bożej – dziewięciodniowa modlitwa przygotowująca do świąt maryjnych (np. przed 15 sierpnia lub 8 grudnia); nowenna jako forma nabożeństwa maryjnego stanowi przykład tej formy modlitwy w tradycji Kościoła.

• Szkaplerzyk karmelitański – noszenie szkaplerza brązowego jako znaku przynależności do Maryi i zawierzenia jej opieki; tradycja sięga XIII wieku i objawień Matki Bożej z Góry Karmel.

• Poświęcenie rodziny Matce Bożej – uroczyste powierzenie rodziny pod opiekę Maryi, najchętniej w maju lub na początku nowego roku; w Polsce często połączone z modlitwą przed obrazem lub figurą w domu.

• Pielgrzymka na Jasną Górę – coroczna wędrówka do Częstochowy, której kulminacją jest Apel Jasnogórski i wspólna modlitwa przed Cudownym Obrazem Czarnej Madonny.

Czy kult Matki Bożej jest równoznaczny z oddawaniem jej boskiej czci?

Nie, kult Matki Bożej nie jest równoznaczny z oddawaniem jej boskiej czci. W teologii katolickiej obowiązuje precyzyjne rozróżnienie trzech stopni czci:

• Latria – cześć boska, należna wyłącznie Bogu Ojcu, Synowi i Duchowi Świętemu. Ofiarowanie latrii komukolwiek innemu byłoby bałwochwalstwem.
• Hyperdulia – cześć szczególna, wyższa od czci innych świętych, należna wyłącznie Najświętszej Maryi Pannie jako Theotokos i Matce Bożej.
• Dulia – cześć zwykła oddawana świętym i aniołom.

Maryja otrzymuje hyperdulia – nie latria. Rozróżnienie to sformułował jasno święty Tomasz z Akwinu w „Summa Theologiae” (III, q. 25, a. 5) i potwierdził Katechizm Kościoła Katolickiego w numerze 971. Nieporozumienie dotyczące kultu maryjnego pojawia się w dialogu ekumenicznym z chrześcijanami reformowanymi, którzy często mylą cześc oddawaną Maryi z jej ubóstwieniem. Kult maryjny, jak podkreśla Sobor Watykański II w „Lumen Gentium” (nr 66), „nie różni sie w sposób istotny od czci świętych, lecz daleko ją przewyższa ze wzgledu na szczególne wybranie Maryi przez Boga.”

Powiązane artykuły

• Św. Paweł Apostoł – życie, nawrócenie i nauczanie apostoła narodów – przewodnik główny
• Święty Józef – opiekun Świętej Rodziny i patron ojców
• Święty Piotr Apostoł – opoka Kościoła, życie i znaczenie

Adam Kaczmarek

Mieszkaniec Krzyżanowic i aktywny członek rady parafialnej. Od wielu lat zaangażowany w życie lokalnej wspólnoty. Na stronie parafialnej dba o to, abyście zawsze mieli dostęp do najważniejszych ogłoszeń, a także dokumentuje wydarzenia w naszej galerii. Prywatnie pasjonat historii regionalnej i miłośnik pieszych wędrówek.