7 darów Ducha Świętego – lista i znaczenie każdego daru

7 darów Ducha Świętego to mądrość, rozum, rada, męstwo, umiejętność, pobożność i bojaźń Boża – siedem nadprzyrodzonych dyspozycji duszy, które uzdalniają chrześcijanina do posłuszeństwa natchnieniom Ducha Świętego i doskonalą jego życie zgodnie z wiarą. Wyliczone w Księdze Izajasza 11,2-3 i potwierdzone przez Katechizm Kościoła Katolickiego w numerach 1830-1832, dary są udzielane podczas sakramentu bierzmowania, choć ich zalążki obecne są już od chrztu świętego.

Czym są dary Ducha Świętego – podstawy teologiczne

Dary Ducha Świętego to nie zwykłe ludzkie zdolności czy talenty, lecz nadprzyrodzone dyspozycje duszy, które czynią człowieka podatnym i chętnym do poruszań Ducha Świętego. W odróżnieniu od cnót kardynalnych i teologalnych, które działają przy udziale naszej woli, dary wymagają rodzaju biernego poddania się natchnieniom Ducha. To właśnie stanowi istotę tych siedmiu darów Ducha Świętego – nie działają poprzez nas aktywnie, ale My pozwalamy sobie być przez nich prowadzeni.

Biblijne źródło darów – Księga Izajasza 11,2-3

Pierwsze i bezpośrednie biblijne wyliczenie darów znajduje się w prorockim tekście Izajasza, gdzie czytamy o darach, które spoczną na Mesjaszu. Według Księgi Izajasza 11,2-3, na Pytającym spocznie duch Pański: duch mądrości i rozumu, duch rady i męstwa, duch umiejętności i bojaźni Pańskiej. Tekst biblijny wyraźnie wymienia sześć darów, a tradycja łacińska oraz Septuaginta dodały siódmy – dar pobożności, uzupełniając w ten sposób symetryczną liczbę siedmiu.

Dary Ducha Świętego w Katechizmie Kościoła Katolickiego

Współczesne nauczanie Kościoła, zawarte w Katechizmie Kościoła Katolickiego, potwierdza nauczanie Tomasza z Akwinu zawarte w Summa Theologiae. KKK nr 1830-1832 definiuje dary jako permanentne dyspozycje czyniące dusze podatnymi na poruszenia Ducha Świętego. Katechizm podkreśla, że Duch Święty nieustannie pracuje w Kościele i w sercach wiernych, udzielając im tych darów do osobistego świętowania i do budowania wspólnoty. Każdy z siedmiu darów Ducha Świętego odpowiada różnym wymiarom ludzkiej duszy i różnym wychodzącym do nas wezwaniom wiary.

Pełna lista 7 darów Ducha Świętego

Oto kompletne wyliczenie siedmiu darów Ducha Świętego w tradycyjnym porządku, poczynając od najwyższych i schodzącym do fundamentalnych. Każdy dar ma swoją łacińską nazwę, którą będziesz spotykać w dokumentach kościelnych i podręcznikach teologicznych.

Ta klasyczna lista siedmiu darów Ducha Świętego pochodzi od św. Tomasza z Akwinu, który uporządkował nauczanie wcześniejszych Ojców Kościoła w spójny teologiczny system. W Summa Theologiae wykazał, że siedem darów doskonali siedem głównych zdolności ludzkiej duszy, przygotowując ją do odbioru nadprzyrodzonych natchnień.

Dar mądrości – najwyższy z darów

Mądrość (sapientia) zajmuje pierwsze miejsce wśród siedmiu darów Ducha Świętego nie bez przyczyny – to dar najwyższy, który porządkuje wszystkie pozostałe dary. Charakterystyczna dla niego jest umiejętność oceny rzeczywistości z perspektywy Bożej, tzw. sub specie aeternitatis – tzn. z punktu widzenia wieczności.

Na czym polega dar mądrości

Dar mądrości Ducha Świętego działalnie poprzez specjalny rodzaj connaturalitas – przyrodzoności względem rzeczy Bożych. Tomasz z Akwinu wyjaśniał, że mądrość osiągamy poprzez miłość, nie tylko poprzez intelekt. Mądrze żyjący człowiek nie tylko zna prawy porządek rzeczy, ale czuje je, smakuje je, jak mówimy w tradycji duchowej. To znaczy, że dar mądrości uzdalnia nas do intuicyjnego rozpoznawania woli Bożej we wszelkich sytuacjach naszego życia. Mądrość nauczała nas cenić wartość wieczną ponad wszystkie dobra doczesne, nie z przymusu, ale z spontaniczności serca.

Jak rozpoznać dar mądrości w codziennym życiu

Dar mądrości przejawia się w zdolności do prawdziwego rozeznania tego, co naprawdę ważne. Człowiek posiadający dar mądrości nie traci czasu na rzeczy bez znaczenia, nie przywiązuje się do dóbr materialnych, nie zgubi się w labiryncie ludzkich opinii. Widział to wyraźnie w życiu Świętych – np. św. Teresa z Avili, mistyczka i reformatorka karmelitańskiego zakonu, posiadała ten dar w stopniu wyjątkowym, co pozwalało jej z bezwzględną jasnością rozeznawać ducha w swoich wizjach i doświadczeniach duchowych. Przeciwieństwem dar mądrości jest głupota duchowa – niezdolność do oceny wartości wiecznych i rzeczywistych, gwarantująca nam uleganie złudzeniom i błędom dalekim od woli Bożej.

Dar rozumu i dar rady – światło dla intelektu

Dwa następne dary – dar rozumu i dar rady – pracują razem, aby oświetlić ludzki intelekt światłem Ducha Świętego. Razem tworzą swoistą dwuwarstwową ochronę rozumu: dar rozumu penetruje do głębin prawd wiary, a dar rady kieruje nas ku konkretnym wyborom moralnym.

Dar rozumu – głębsze pojmowanie prawd wiary

Dar rozumu (intellectus) to intuicyjna penetracja znaczenia prawd wiary. Gdy słuchasz homilii czy czytasz Pismo Święte, rozum ludzki może zrozumieć słowa na poziomie dosłownym. Ale dar rozumu pozwala pojąć ich wewnętrzny sens, ich połączenie z całością Objawienia i misterium Boga. Tomasz z Akwinu (ST II-II q.8) wyjaśniał, że rozum Ducha Świętego to rodzaj duchowej intuicji, która pozwala nam dosięgnąć samego rdzenia prawd, których początkowo dotykamy tylko powierzchniowo. Pomaga nam to rozumieć, dlaczego Kościół uczy w taki, a nie inny sposób, i dostrzegać jedność między tym, co wydaje się sprzeczne.

Dar rady – rozeznanie w trudnych wyborach moralnych

Dar rady (consilium) uzupełnia cnotę roztropności o wymiar nadprzyrodzony. Roztropność naturalna pozwala nam obliczyć konsekwencje działań biorąc pod uwagę ludzkie mierniki. Dar rady Ducha Świętego posuwamy dal dalej: pomaga nam rozeznawać wolę Bożą w konkretnych sytuacjach, szczególnie w wyborach dotyczących powołania, małżeństwa czy formy służby Kościołowi. Tomasz z Akwinu (ST II-II q.52) podkreślał, że dar rady jest specjalnie potrzebny wszystkim, którzy podejmują decyzje wymagające szczególnego rozeznania. Dlatego katechistom, duszpasterzom i wychowawcom dar rady jest niezbędny – muszą oni rozeznawać, jak prowadzić drugiego człowieka drogą zbawienia z uwzględnieniem jego indywidualnej sytuacji. Dar rady objawia nam, że nikt z nas nie jest sam w podejmowaniu ważnych decyzji – Duch Święty nieustannie szeptaąc nam, jaka droga jest słuszna.

Dar męstwa – siła do wyznawania wiary

Dar męstwa (fortitudo) to jeden z darów, który ma bezpośredni wpływ na praktyczne, codzienne życie wiary. To nie jest męstwo naturalne, jakie possiadają żołnierze czy bohaterowie, ale nadprzyrodzona siła pochodząca od Ducha Świętego, która umacnia nas do wyznawania Chrystusa nawet w obliczu ostatecznych zagrożeń.

Męstwo jako dar a cnota kardynalna

Ważne jest rozróżnienie między cnotą kardynalną męstwa a darem męstwa. Cnota kardynalna męstwa to naturalna skłonność do odwagi, którą można trenować i rozwijać jak każdą umiejętność. Dar męstwa Ducha Świętego działa na poziomie nadprzyrodzonym – jest natchnieniem, które pozwala duszy człowieka wzniesć się ponad wszystkie naturalne lęki i zagrożenia na rzecz zbawienia i świadectwa wiary. Tomasz z Akwinu (ST II-II q.139) tłumaczył, że dar ten uzdalnia nas do heroicznych aktów miłości wobec Boga, do czego ludzka natura z samą sobą byłaby niezdolna.

Świadkowie wiary i dar męstwa w historii Kościoła

Historia Kościoła bije od tego daru przykładami niezliczonymi. Męczennicy wczesnochrześcijańscy, którzy w amfiteatrach rzymskich wyznawali wiarę, świadomie idąc na śmierć, działali w mocy daru męstwa. Polska ma swoich świadków wiary – wspomnieć wystarczy błogosławionego księdza Stefana Wincentego Frelichowskiego z Chełmna, beatyfikowanego w 1999 roku, patrona harcerzy polskich, który wyznawał wiarę nawet w ekstremalnych warunkach obozu koncentracyjnego. Jego przykład pokazuje nam, że dar męstwa nie jest archaicznym pozostałością, ale żywą rzeczywistością, której potrzebujemy dzisiaj. W dobie nowych, subtelniejszych form prześladowania chrześcijan – od marginalizacji w mediach po presję ideologiczną – dar męstwa Ducha Świętego jest równie niezbędny co w czasach męczenników.

Dar umiejętności i dar pobożności

Dwa następne dary – umiejętność i pobożność – są często niedoceniane, a tymczasem wykonują kluczową pracę w naszym życiu duchowym. Umiejętność ukierunkowuje nasz stosunek do świata stworzenia, a pobożność wzmacnia naszą relację z Bogiem.

Dar umiejętności – właściwa ocena rzeczy stworzonych

Dar umiejętności (scientia) to nie to samo co wiedza w sensie naukowym. To raczej zdolność do oceniania rzeczy stworzonych w ich właściwej relacji do Boga i naszego powołania. Tomasz z Akwinu (ST II-II q.9) wyjaśniał, że umiejętność uchronia nas przed dwoma przeciwnymi błędom: przed przywiązaniem do dóbr doczesnych, które są mniej wartościowe niż wieczne, i przed pogardą wobec stworzenia, jakby rzeczy materialne były złe same w sobie. Dar umiejętności nauczaąc nas używać dóbr doczesnych w właściwy sposób – jeśli są ku chwale Bożej i służbie bliźniego, to są dobre; jeśli stanowią przeszkodę w dążeniu do Boga, to powinniśmy się od nich uwolnić.

Dar pobożności – synowska miłość do Boga

Dar pobożności (pietas) rozbudza w nas głębokie uczucie synowskiego stosunku do Boga. Nie jest to pobożność obrzędowa czy formalna, lecz autentyczna, spontaniczna miłość do Ojca Niebieskiego, która wyraża się zarówno w modlitwie, czci, jak i w praktycznym szacunku dla rzeczy Bożych. Tomasz z Akwinu (ST II-II q.121) podkreślał, że dar pobożności uzdalnia nas do bycia dziećmi Boga nie przez bierny obowiązek, ale przez spontaniczną miłość. Obejmuje to cześć dla świętych, szacunek dla miejsc świętych – takich jak archidiecezja gdańska z jej zabytkowymi świątyniami, gdzie wierni praktycznie doświadczają tego daru w modlitwie. To również szacunek dla osób starszych i władzy, jako reprezentacji Bożego porządku w świecie. Dar pobożności czyni nas bardziej ludźmi – bardziej czułymi, bardziej wrażliwymi na piękno ducha i transcendencje.

Dar bojaźni Bożej – fundament mądrości

Siódmy i ostatni dar – bojaźń Boża – jest jednym z najtrudniejszych do zrozumienia dla współczesnego człowieka, który zwyk pojmować strach jako coś negatywnego. Tymczasem bojaźń Boża jako dar Ducha Świętego jest fundamentem mądrości i czymś całkowicie odmiennym od strachu przed karą.

Bojaźń Boża a strach przed karą – ważna różnica

Tomasz z Akwinu (ST II-II q.19) wyróżniał dwa rodzaje bojaźni Bożej. Bojaźń niewolnicza (servilis timor) to strach przed karą za grzech – może być przydatna dla zaczęcia drogi nawrócenia, ale nie jest darem Ducha Świętego. Bojaźń synowska (filialis timor) – to jest dar Ducha Świętego – to lęk przed utratą Boga przez grzech, przed rozłączeniem z tym, kogo kochamy. To rodzaj czułości wobec Boga, którą czuł syn dobrych rodziców, gdy myśli o możliwości ich zasmucenia. Według Katechizmu Kościoła Katolickiego nr 1303, bierzmowanie umacnia nas w bojaźni Bożej, czyli w tej synowskiej miłości i czułości wobec Ojca Niebieskiego.

Bojaźń Boża w Piśmie Świętym

Pismo Święte mówi to jasno: „Początkiem mądrości jest bojaźń Pańska” (Prz 9,10 i Ps 111,10). To oznacza, że bojaźń Boża jest nie czymś, co kończy mądrość, ale czymś, co ją zapoczątkowuje. Gdy ustanawiamy Boga w centrum naszego życia, gdy obawiamy się Go utraty, to wtedy wszystkie pozostałe wartości ustawiają się we właściwy porządek. Św. Paweł napisał (Rz 8,15): „Nie otrzymaliście bowiem ducha niewoli, znowu na strach, lecz otrzymaliście Ducha przybrania za synów, w którym wołamy: Abba, Ojcze!” To słowa, które podsumowują dar bojaźni Bożej – jest to doświadczenie bycia dzieckiem Boga, żyjącym w świadomości Jego bliskości i miłości.

Dary Ducha Świętego a owoce i charyzmaty – różnice

Wiele osób myli ze sobą siedem darów Ducha Świętego z owocami Ducha Świętego lub z charyzmatami. To naturalne zamieszanie, bo wszystkie pochodzą od Ducha Świętego, ale są to różne rzeczy z różnymi celami i charakterystykami.

Dary a owoce Ducha Świętego według Listu do Galatów

Dary Ducha Świętego to trwałe, permanentne nadprzyrodzone dyspozycje duszy. Owoce natomiast – wymienione przez św. Pawła w Liście do Galatów 5,22-23 – to widoczne, praktyczne skutki działania darów w naszym życiu. List wylicza dwanaście owoców: miłość, radość, pokój, cierpliwość, uprzejmość, dobroć, wierność, łagodność i panowanie nad sobą. Jeśli mam dar mądrości, to owocem jego działania będzie radość, pokój i miłość. Jeśli mam dar męstwa, to owocem będzie cierpliwość i wierność. Dary pracują wewnątrz duszy, owoce są widzialne na zewnątrz, w naszych czynach i postawach.

Dary stałe a charyzmaty doraźne

Charyzmaty – wymieniane szczegółowo w 1 Kor 12 (dar języków, dar uzdrawiania, dar proroctwa, dar uczenia, dar zarządzania itd.) – to doraźne łaski udzielane dla budowania wspólnoty Kościoła. Są jak tymczasowe uprawnienia lub zadania specjalne. Dary zaś są stałymi właściwościami duszy, które towarzyszą nam przez całe życie. Katechizm Kościoła Katolickiego wyróżnia to wyraźnie w numerach 799-801 (o charyzmatach) i 1830-1832 (o darach). Ważnym wyjaśnieniem jest fakt, że posiadanie spektakulacyjnych charyzmatów (np. mówienie w językach) niekoniecznie świadczy o świętości lub posiadaniu darów Ducha Świętego. Natomiast stały wzrost w darach – szczególnie w mądrości, pobożności czy bojaźni Bożej – to rzeczywisty znak postępu duchowego.

Dary Ducha Świętego w sakramencie bierzmowania

Choć dary Ducha Świętego są zalążkowo obecne już od chrztu świętego, to właśnie sakrament bierzmowania jest ich głównym kanałem umocnienia i pogłębienia. To moment, w którym Kościół, poprzez włożenie rąk biskupa i namaszczenie chrztem świętym, prosi explicite o udzielenie siedmiu darów.

Kiedy dary są udzielane i jak wzrastają

Zgodnie z Katechizmem Kościoła Katolickiego nr 1285-1321, bierzmowanie to sakrament, który daje wzrost i pogłębienie łaski chrzcielnej. KKK nr 1303 wyraźnie stwierdza, że bierzmowanie umacnia nas w bojaźni Bożej i całą mocą Ducha Świętego. Dary nie przychodzą nagle w pełni dojrzałej – otrzymujemy je w momencie bierzmowania, ale ich rzeczywisty wzrost zależy od nas. Wzrastają poprzez:

– regularne przyjmowanie sakramentów (szczególnie Eucharystii i pokuty);
– modlitwę, zwłaszcza osobistą modlitwę o konkretny dar;
– życie zgodne z Ewangelią;
– praktykowanie cnót;
– opór stawiany grzechom.

Każdy czyn dobry wzmacnia działanie darów, każdy grzech je słabi. Dary Ducha Świętego są jak mięśnie duszy – rosną, gdy są używane i trenowane.

Przygotowanie do bierzmowania w archidiecezji gdańskiej

W archidiecezji gdańskiej (erygowanej w 1992 roku) przygotowanie do bierzmowania odbywa się według ustandaryzowanego programu formacyjnego, prowadzonego przez Wydział Katechetyczny Kurii Metropolitalnej. Kandydaci do bierzmowania przechodzą zwykle kilkumiesięczny kurs nauki religii, w którego ramach poznają szczegółowo siedem darów Ducha Świętego i przygotowują się wewnętrznie do tego sakramentu. Kuria Metropolitalna Gdańsk (ul. Oliwska 2/4, 80-542 Gdańsk) oferuje materiały edukacyjne i wsparcie dla parafii przygotowujących bierzmowanych. Arcybiskup metropolita gdański przewodniczy niektórym celebracjom bierzmowania w głównych świątyniach archidiecezji, co podkreśla wagę tego sakramentu w życiu Kościoła.

Modlitwa o 7 darów Ducha Świętego

Praktycznym wymiarem poznania siedmiu darów jest modlitwa o nie. Kościół przekazał nam piękne teksty, którymi możemy prosić Ducha Świętego o umocnienie każdego z darów w naszym życiu.

Klasyczna modlitwa do Ducha Świętego

Sekwencja „Veni Sancte Spiritus” (Przyjdź Duchu Święty) to klasyczna liturgiczna modlitwa do Ducha Świętego, odmawiana szczególnie w okresie Zesłania Ducha Świętego (Pięćdziesiątnicy). Ten piękny hymn wylicza siedem darów w poetycki sposób, prosząc Ducha o każdy z nich. W Polsce sekwencja jest tradycyjnie śpiewana, co dodaje jej mocy i piękna. Oto niektóre wersety:

„Przyjdź, Duchu Święty, panie,
I z nieba światłość nam wyślij.
Ojciec ubogich, dobrodzieju,
Darów wszystkich źródło jesteś.”

Litania do Ducha Świętego oferuje jeszcze bardziej systematyczne podejście – modlitwa zawiera osobne wezwania dla każdego daru, prosząc: „Duchu mądrości, Duchu rozumu, Duchu rady…” itd.

Jak prosić o konkretny dar w codziennej modlitwie

Nie musisz czekać na oficjalne ceremonią liturgiczne, aby prosić o siedem darów Ducha Świętego. W prywatnej modlitwie możesz skupić się na darze, który czujesz, że jest ci szczególnie potrzebny:

– Jeśli borykasz się z ważną decyzją dotyczącą powołania lub kierunku życia, proś o dar rady.
– Jeśli czujesz brak odwagi w wyznawaniu wiary wobec świata, proś o dar męstwa.
– Jeśli chcesz głębiaj rozumieć misterium wiary, proś o dar rozumu.
– Jeśli czujesz się odseparowany od Boga lub formalna twoja modlitwa, proś o dar pobożności.

Najprostszą i najpiękniejszą nowenną jest Nowenna do Ducha Świętego, odmawiana przez dziewięć dni przed Zielonymi Świątkami (w 2026 roku: 15-23 maja). W każdym dniu modlitwy skupiasz się na innym darze, prosząc Ducha Świętego o jego umocnienie w twoim życiu. Ta tradycyjna praktyka sięga czasów apostołów, którzy czekali na Zesłanie Ducha w Wieczerniku i modlili się przez dziewięć dni razem z Maryją.

FAQ

Jakie są 7 darów Ducha Świętego?

Siedem darów Ducha Świętego to: mądrość, rozum, rada, męstwo, umiejętność, pobożność i bojaźń Boża. Zostały wymienione w Księdze Izajasza 11,2-3 i są opisane w Katechizmie Kościoła Katolickiego w numerach 1830-1832. Każdy dar doskonali inną władę duszy i uzdalnia chrześcijanina do życia zgodnego z wiarą.

Czym różnią się dary Ducha Świętego od owoców Ducha Świętego?

Dary Ducha Świętego to trwałe nadprzyrodzone dyspozycje uzdalniające do posłuszeństwa Duchowi Świętemu, udzielane wszystkim wierzącym. Owoce Ducha Świętego – takie jak miłość, radość, pokój, cierpliwość, uprzejmość, dobroć, wierność, łagodność i panowanie nad sobą (Ga 5,22-23) – to widoczne, praktyczne skutki działania darów w codziennym życiu chrześcijanina.

Kiedy otrzymuje się dary Ducha Świętego?

Zalążki darów Ducha Świętego są udzielane już podczas chrztu świętego. Sakrament bierzmowania umacnia i pogłębia te dary, co potwierdza Katechizm Kościoła Katolickiego w numerze 1303. Dary wzrastają przez modlitwę, sakramenty i życie zgodne z wiarą – wzrost ten trwa przez całe nasze życie.

Co oznacza dar bojaźni Bożej – czy to strach przed Bogiem?

Dar bojaźni Bożej nie oznacza strachu przed karą Bożą ani terroru. Tomasz z Akwinu nazywał tamten rodzaj lęku bojaźnią niewolniczą. Dar bojaźni Bożej to bojaźń synowska: lęk przed utratą Boga przez grzech, wynikający z miłości do Ojca Niebieskiego. Przysłów 9,10 mówi, że bojaźń Pańska jest początkiem mądrości – to fundamentalna postawa człowieka wobec Boga.

Jaki jest najważniejszy dar Ducha Świętego?

Według tradycji teologicznej, w szczególności nauki Tomasza z Akwinu zawartej w Summa Theologiae, dar mądrości jest najwyższym z siedmiu darów. Uzdalnia on do oceniania wszystkich rzeczy z perspektywy Bożej i do smakowania rzeczy duchowych przez miłość. Pozostałe dary są podporządkowane mądrości, która porządkuje całą naszą życiową orientację.

Jak modlić się o dary Ducha Świętego?

Klasyczną modlitwą o dary Ducha Świętego jest sekwencja Veni Sancte Spiritus, odmawiana liturgicznie w okresie Zesłania Ducha Świętego. Nowenna do Ducha Świętego, odmawiana przez dziewięć dni przed Zielonymi Świątkami (w 2026 roku: 15-23 maja), to tradycyjny czas prośby o każdy z siedmiu darów. W prywatnej modlitwie możesz prosić o konkretny dar, którego potrzebujesz w danym momencie życia.

Czym jest dar rady i komu jest szczególnie potrzebny?

Dar rady (consilium) uzdalnia do rozeznawania właściwego działania w konkretnych sytuacjach moralnych i życiowych, uzupełniając cnotę roztropności o wymiar nadprzyrodzony. Jest szczególnie potrzebny osobom podejmującym ważne decyzje dotyczące powołania, małżeństwa, wyboru stanu życia czy posługi duszpasterskiej. Wszyscy rodzice, nauczyciele i kierownicy duchowi powinni prosić o ten dar dla jasności rozeznania.

Czy dary Ducha Świętego to to samo co charyzmaty?

Nie – dary Ducha Świętego są trwałymi dyspozycjami udzielanymi wszystkim wiernym i służą uświęceniu osobistemu oraz doskonaleniu się w wierze. Charyzmaty (opisane w 1 Kor 12) to doraźne łaski udzielane dla budowania wspólnoty Kościoła, takie jak dar języków, dar uzdrawiania czy dar proroctwa. Nie są dowodem osobistej świętości. Katechizm wyraźnie rozróżnia je w numerach 799-801 i 1830-1832.

Adam Kaczmarek

Mieszkaniec Krzyżanowic i aktywny członek rady parafialnej. Od wielu lat zaangażowany w życie lokalnej wspólnoty. Na stronie parafialnej dba o to, abyście zawsze mieli dostęp do najważniejszych ogłoszeń, a także dokumentuje wydarzenia w naszej galerii. Prywatnie pasjonat historii regionalnej i miłośnik pieszych wędrówek.