Św. Judasz Tadeusz – patron spraw beznadziejnych i nowenna

Święty Judasz Tadeusz – patron spraw beznadziejnych i nowenna to jedno z najpotężniejszych wezwań wstawienniczych w tradycji katolickiej. Nowenna do św. Judy Tadeusza, dziewięciodniowa modlitwa, przyciąga tysiące wiernych na całym świecie, szczególnie tych, którzy stoją przed sytuacjami wydającymi się bez wyjścia – finansowymi, zdrowotnymi lub rodzinnymi. W artykule dowiesz się, kim był ten apostoł Jezusa Chrystusa, skąd pochodzi jego wyjątkowy patronat nad sprawami beznadziejnymi, oraz otrzymasz pełny tekst modlitwy wraz z praktycznymi wskazówkami, jak odprawić nowennę.

Kim był święty Judasz Tadeusz – apostoł i jego historia

Judasz Tadeusz to jeden z Dwunastu Apostołów wymienianych w Ewangeliach Mateusza i Łukasza. Jego postacie towarzyszyły Jezusowi Chrystusowi od początku publicznego nauczania, a późniejsza działalność apostolska wpisała go w historię wczesnego chrześcijaństwa. Oprócz imienia Tadeusz znany był także jako Lebeusz, a w tradycji wschodniej określany mianem „brata Pańskiego”, co sugeruje jakąś bliższą relację z rodziną Jezusa.

Judasz Tadeusz pozostawił po sobie jedyną pewną spuściznę piśmienniczą – List Judy, zwięzły list kanoniczny zawierający zaledwie 25 wersetów. Dokument ten, zawarty w Nowym Testamencie, ostrzega przed fałszywymi nauczycielami i zawiera mocne wezwanie do czystości wiary. To właśnie ten list, mimo swojej krótkości, czyni go autorem uznanym przez cały Kościół katolicki i ortodoksyjny.

Judasz Tadeusz w Nowym Testamencie

W Ewangelii Mateusza (10,3) Judasz pojawia się na liście apostołów określany mianem Lebeusza, zaś u Łukasza (6,16) wymieniony jest jako Judasz syn Jakuba. Wiele wskazuje na to, że był człowiekiem cichym, niezbyt widocznym w najgłośniejszych scenach z Jezusem – nigdy nie zadawał pytań Mistrzowi, nigdy nie występował w roli lidera grupy apostolskiej. Ta cichość, a jednocześnie wierność, stanowi istotną część jego charakteru.

Imię „Judasz” jest aramejskiego pochodzenia i oznacza „Bóg chwalony”. Jednak właśnie to imię będzie przez wieki krzywopcze go prześladować, bo kojarzyć się będzie ze zdrajcą Judaszem Iskariotą – jednym z najtragiczniejszych postaci historii Kościoła.

Misja apostolska w Persji i Armenii

Po wniebowstąpieniu Jezusa Judasz Tadeusz wraz z Apostołem Szymonem Apostołem wyruszył na misję ewangelizacyjną. Według tradycji, drogą niosą ewangelię przez terytoria Mezopotamii, Persji i Armenii. Byli zapalczywymi głosicielami wiary w Chrystusa na Wschodzie, docierając do miejsc, gdzie dotychczas niewiele słyszano o Zbawicielu.

Tradycja uważa, że właśnie w Armenii lub Persji ponieśli śmierć męczeńską około roku 65-70 naszej ery. Historyczne źródła różnie opisują okoliczności ich zgonu – niektóre mówią o ścięciu, inne o ukamienowaniu, jeszcze inne o deptaniu końmi. Niezależnie od szczegółów, obaj apostołowie walczyli do końca, by głosić wiarę Chrystusa w najtrudniejszych warunkach.

Śmierć męczeńska i relikwie

Śmierć za wiarę uczyniła Judy Tadeusza męczennikiem – w teologii katolickiej stan, który czyni człowieka godnym czci świętego. Jego ikonograficzne przedstawienia tradycyjnie pokazują go ze maczugą lub toporem (narzędziem, którym miał zostać zabity), oraz z medalionem zawierającym wizerunek Jezusa – symbol jego głębokich więzi z Mistrzem.

Część jego relikwii przechowywana jest w Bazylice św. Piotra w Rzymie, co podkreśla znaczenie tego apostoła dla całego Kościoła uniwersalnego. Inne relikwie znajdują się w katedrze w Tuluzie we Francji. Grób lub miejsce pochówku Judy Tadeusza tradycyjnie lokalizuje się w Armenii, w pobliżu współczesnego Kars, gdzie zbudowano sanktuarium ku jego czci.

Dlaczego Judasz Tadeusz jest patronem spraw beznadziejnych

Historia kultu Judy Tadeusza jako patrona spraw beznadziejnych jest pełna dramatyzmu i głębokich ludzkich emocji. Geneza tego patronatu nie wynika z konkretnego biblijnego zdarzenia, lecz z długowiecznej ludzkiej praktyki i tradycji Kościoła. Aby zrozumieć ten fenomen, trzeba sięgnąć do średniowiecza i czasów nowożytnych.

Skąd pochodzi tytuł patrona beznadziejnych

Przez wieki wierni katoliccy omijali świętego Judy Tadeusza z jednego prostego powodu – obawy przed pomyleniem go z Judaszem Iskariotą, zdrajcą Jezusa. To niefortunne podobieństwo imion spowodowało, że najtrudniejsze sprawy nie były niekiedy polecane temu apostołowi. Jednak z czasem sytuacja się odwróciła.

Katolicy w ostateczności, gdy żadna inna pomoc nie wydawała się możliwa, zwracali się do Judy Tadeusza w myśli: „Jeśli już do nikogo nie mogę się zwrócić, może nawet ten święty, przez którego wszyscy się boją, wysłucha mojej modlitwy?” Ta logika paradoksalnie uczyniła go patronem najtrudniejszych i beznadziejnych spraw. Gdy modlitwy były wysłuchiwane, tradycja wzmacniała się z pokolenia na pokolenie.

Wierni zaczęli publicznie dziękować Judzie Tadeuszowi za wysłuchane prośby – praktyka, którą kontynuuje się do dzisiaj. W prasie katolickiej, szczególnie w tygodnikach jak Gość Niedzielny, można znaleźć całe rubryki podziękowań, gdzie osoby dzielą się (zwykle anonimowo) swoimi doświadczeniami łaski otrzymanej za wstawiennictwem świętego.

Różnica między Judaszem Iskariotą a Judaszem Tadeuszem

To rozróżnienie jest kluczowe dla zrozumienia kultu i dla jasności teologicznej. Judasz Iskariot to apostoł, który zdradził Jezusa za trzydzieści srebrników i popełnił samobójstwo. Jego historia stanowi jedno z najbardziej tragicznych rozdziałów Nowego Testamentu – symbol niestałości i zdrady. Zmartwychwstały Jezus nigdy go nie przebaczył na sposób, w jaki przebaczył Piotrowi jego zaprzeczeniom.

Z kolei Judasz Tadeusz to staunch, wierny apostoł, który poświęcił życie głoszeniu ewangelii, a wreszcie poniósł śmierć męczeńską. Jego List w Nowym Testamencie to świadectwo jego teologicznej glębii i zatroskania o czystość wiary. To zupełnie inna osoba, zupełnie inna historia.

Aby uniknąć wszelkich wątpliwości, oficjalne kalendarze liturgiczne czasem notują go jako „Szymon i Juda Tadeusz” (28 października), a w tradycji wschodniej tradycjonalnie określany jest bardziej przez nazwiska „Szymon” niż przez „Judasz”. Kościół zawsze dbał o jasne rozróżnienie tych dwóch postaci.

Nowenna do świętego Judy Tadeusza – pełny tekst

Nowenna pochodzi od łacińskiego słowa „novem” oznaczającego dziewięć. To tradycyjna, dziewięciodniowa modlitwa, której korzenie sięgają średniowiecza i głębokich tradycji chrześcijańskich. Nowenna do św. Judy Tadeusza uchodzi za jedną z najpopularniejszych form modlitwy wstawienniczej, szczególnie wśród ludzi stojących przed trudnościami wydającymi się nierozwiązalne.

Jak odprawić nowennę – zasady i wskazówki

Odprawianie nowenny nie wymaga skomplikowanych rytuałów czy specjalnych warunków. Oto praktyczne wskazówki:

• Reguljarnost: Nowenna to 9 kolejnych dni bez przerwy. Najlepiej rozpocząć ją w poniedziałek lub niedzielę, aby łatwiej śledzić dni.
• Porą dnia: Wiele wiernych odmawia nowennę rano lub wieczorem w stałej porze – regularność pomaga w skupieniu i konsekwencji.
• Mesto modlitwy: Nie ma konieczności bycia w kościele, choć uczestnictwo we Mszy świętej wzbogaca nowennę. Modlisz się może samotnie w domu, w kaplicy lub w kościele.
• Intencja: Wyraźnie określ sprawę, w której prosisz wstawiennictwo świętego. Można ją mówić na głos lub myślić.
• Modlitwa wspólna: Nowennę można odprawiać z innymi wiernych – w kościele lub w kręgu rodziny.

Modlitwa na każdy z 9 dni

NOWENNA DO ŚWIĘTEGO JUDY TADEUSZA

Modlitwa otwierająca (do odmówienia przed każdym dniem nowenny):

Święty Judasz Tadeusz, wierny apostoł i bliski towarzyszu Jezusa, pamiętam, że tradycja Kościoła przyznaje Ci szczególną moc w sprawach trudnych i beznadziejnych. Zwracam się do Ciebie z całą ufnością jako do wstawiennika u tronu Bożego. Wysłuchaj moją modlitwę w intencji [wymień sprawę], którą teraz Ci powierzam. Moja sytuacja wydaje się nierozwiązalna dla ludzkiego rozumu, ale wiem, że dla Boga nie ma nic niemożliwego. Proś za mną u miłosiernego Ojca, aby udzielił mi łaski i pociechy, których tak bardzo potrzebuję. Amen.

Modlitwa na każdy dzień (9 razy tę samą modlitwę):

O święty Judasz Tadeusz! Ty, którego imię stało się synonimem nadziei w sprawach beznadziejnych, słyszysz każdą prośbę, którą skierowana do Ciebie z wiarą. Wiedziesz, co znaczy być zapomnionym i niedocenianym, a jednak pozostawać wiernym aż do śmierci męczeńskiej. Twoja niezmordowana wierność Jezusowi Chrystusowi i Jego nauce stanowi dla mnie wzór do naśladowania. Proś za mną dzisiaj [dzień 1/2/3… itd.], abym otrzymał/-a łaskę rozwiązania mojej sprawy. Wzmocnij moją wiarę, gdy zwątpienie próbuje mnie przytłoczyć. Spraw, aby ta trudność, która mnie przytiska, mogła być pokonana dzięki Twojemu wstawiennictwu. Święty Judasz Tadeusz, wysłuchaj mnie! Amen.

Modlitwa końcowa i podziękowanie

Do odmówienia po dziewiątym dniu:

O miłosierny Boże! Kończę tę nowennę do świętego Judy Tadeusza pełna/-y wiary i ufności w Twoje miłosierdzie. Niezależnie od tego, jakie będą skutki mojej modlitwy, dziękuję Ci za każdy dzień, w którym mogłem/-am zwrócić się ku Tobie z prośbą i wsparciem. Dziękuję Twojemu Synowi Jezusowi Chrystusowi i Dutkowi Świętemu za siłę wytrwania w modlitwie. Dziękuję świętemu Judaszowi Tadeuszowi za jego wstawiennictwo. Dodam się całkowicie Twojej Woli – wiem, że zawsze działasz na moją rzecz, nawet jeśli tego nie dostrzegam od razu. Niech moja wiara wzrasta z każdym dniem, a moja sprawa zostanie poddana Twojej Boskiej Opatrzności. W imię Ojca, i Syna, i Ducha Świętego. Amen.

Po zakończeniu nowenny tradycją jest złożenie publicznego podziękowania – można to uczynić poprzez ogłoszenie w prasie katolickiej, na portalu internetowym, lub poprzez głośne podziękowanie podczas Mszy świętej w kościele parafialnym.

Kiedy zacząć nowennę do świętego Judy Tadeusza

Pytanie „kiedy zacząć” jest jednym z najczęstszych wśród osób chcących poddać się modlitwie do Judy Tadeusza. Istnieje klasyczna tradycja, ale równocześnie Kościół daje dużą swobodę w wyborze terminu.

Nowenna przed świętem 28 października

28 października to dzień, w którym Kościół katolicki (kalendarze łacińskie) obchodzi wspomnienie liturgiczne Szymona i Judy Tadeusza – patronów apostołów o nazwie rodzinnej. Jest to oficjalne święto obowiązkowe w liturgii mszalnej, co oznacza, że każda parafia sprawuje Mszę świętą z czytaniami poświęconymi tym apostołom.

Tradycyjnie nowennę zaczyna się 19 października, by zakończyć w dniu święta – 28 października. Ten terminarc ma głębokie znaczenie: dziewięć dni modlitwy zwieńczone uczestnictwem we Mszy świętej w dniu patrona tworzy elegancką i duchowo bogatą strukturę.

Czy można zacząć nowennę w dowolnym dniu

Odpowiedź jest jasna: tak. Kościół katolicki nie zabrania odmawiania nowenny w żadnym momencie roku liturgicznego. Jeśli twoja sytuacja jest trudna w czerwcu, nie musisz czekać do października. Jeśli w lutym staniesz przed beznadziejną sprawą, możesz zacząć nowennę natychmiast.

Liczy się regularność i szczerość modlitwy, a nie terminy kalendarza. Istotne jest, byś odmawiał/-a modlitwę przez 9 kolejnych dni bez przerwy. Niektórzy wierni zaczynają nowennę w niedzielę, inni w dzień, w którym dotknie ich szczególnie trudna sytuacja.

Jeśli chcesz połączyć nowennę z uczestnictwem we Mszy świętej, możesz tę Mszę rozpocząć w dowolnym dniu – również wiele kościołów ma Msze święte codziennie, a nie tylko w niedziele i dni świąteczne.

Sanktuaria i kościoły pod wezwaniem św. Judy Tadeusza w Polsce

Polska ma bogatą tradycję kultu apostołów i świętych patronów. Chociaż brakuje bezpośredniego sanktuarium głównego pod wezwaniem św. Judy Tadeusza w Gdańsku, wiele kościołów w kraju cieszy się reputacją ważnych ośrodków modlitwy do tego świętego.

Miejsca kultu w Gdańsku i Trójmieście

W Gdańsku apostołowie Jezusa Chrystusa są czcili szczególnie w Bazylice Mariackiej (ul. Podkramarska 5, 80-837 Gdańsk), która zawiera piękne obrazy i rzeźby przedstawiające apostołów, w tym Judy Tadeusza. Bazylika to jedno z najstarszych i najważniejszych świątyń w Gdańsku, ze szczególną tradycją kultu maryjnego, ale również czci świętych.

Innym ważnym miejscem jest Kościół Dominikanów pw. św. Mikołaja (ul. Świętojańska 72, 80-840 Gdańsk), gdzie można znaleźć obrazy apostołów i gdzie odbywają się Msze święte w dniu wspomnienia Judy Tadeusza.

Godziny Mszy świętych w Bazylice Mariackiej:

(Godziny mogą się zmieniać – zawsze sprawdzaj na bieżąco na stronie diecezji gdańskiej)

Najważniejsze sanktuaria w Polsce

Wśród najważniejszych ośrodków kultu św. Judy Tadeusza w Polsce wyróżniają się:

• Towarzystwo Misyjne Pallotynów – ul. Skaryszewska 12, Warszawa – to centrum rozpowszechniania nowenny do Judy Tadeusza w Polsce. Pallotini prowadzą intensywny apostolat wokół tego świętego i wydają materiały do modlitwy.
• Bazylika Mniejsza pw. Matki Bożej Różańcowej w Licheniu – znana z cudownych uzdrówień i mocnych modlitw wstawienniczych.
• Kościoły parafialne w dużych miastach – prawie każda parafia posiada reprezentanta apostołów, a wiele z nich sprawuje Mszę świętą w dniu 28 października z specjalnym uwzględnieniem Judy Tadeusza.

Aby znaleźć bliski Ci kościół z Mszą w dniu patrona, sprawdzź plan liturgiczny diecezji gdańskiej lub poproś informację w parafii.

Cuda i świadectwa – jak wierni doświadczają pomocy świętego

Jeden z najsilniejszych aspektów kultu świętego Judy Tadeusza to autentyczne świadectwa wiernych, którzy doświadczyli jego wstawiennictwa. Te osobiste historie budują wiarę i pokazują, że Bóg rzeczywiście wysłuchuje modlitw kierowanych przez wstawiennictwo świętych.

Rodzaje próśb kierowanych do patrona beznadziejnych

Do świętego Judy Tadeusza kieruje się prośby z różnorodnych sfer życia:

• Zdrowotne: Uzdrowienia z ciężkich chorób, poprawa stanu zdrowia, opuszczenie uzależnień.
• Finansowe: Spłata długów, znalezienie pracy, pomoc w kryzysie gospodarczym rodziny.
• Rodzinne: Pojednanie pomiędzy małżonkami, powrót syna lub córki na dobrą drogę, rozwiązanie konfliktów.
• Sądowe: Pomoc w procesach sądowych uważanych za przegrane, otworzenie możliwości wyroku sprawiedliwego.
• Osobiste: Znalezienie sensu, wyjście z depresji, odbudowanie nadziei na przyszłość.

W teologii katolickiej każda łaska otrzymana za wstawiennictwem świętego jest uznawana za cudowną interwencję Boskiej Opatrzności. Nie są to zjawiska supernaturalne w sensie medycznego niemożliwości, lecz raczej działanie Ducha Świętego w konkretnych sytuacjach ludzkich.

Tradycja podziękowań w prasie katolickiej

Szczególna tradycja związana z kultem św. Judy Tadeusza to publiczne podziękowania publikowane w prasie katolickiej. Tygodnik Gość Niedzielny i inne czasopisma katolickie mają rubryki pełne dziękczynnień osób, które doświadczyły wysłuchania swoich modlitw.

Te ogłoszenia, zwykle anonimowe („Z.K., Kraków” lub „Czytelniczka z Trójmiasta”), stanowią świadectwo nieprzerwanego kultu tego świętego. Tradycja ta trwa nieprzerwanie od dziesięcioleci i pozostaje żywa do dzisiaj. Można ją potraktować jako współczesne echo średniowiecznych narracji o cudach świętych.

Wielu wiernych, którzy doświadczyli wysłuchania prośby, czuje się zobowiązanych do złożenia publicznego dziękczynienia – praktyka głęboko zakorzeniona w katolicyzmie i w tradycji wdzięczności Bogu.

Święto liturgiczne 28 października – jak je obchodzić

28 października to dzień, w którym Konferencja Episkopatu Polski i cały Kościół katolicki obchodzą wspomnienie Szymona i Judy Tadeusza. To święto jest obowiązkowe w kalendarzu liturgicznym, co oznacza, że każda parafia powinna sprawować Mszę świętą z czytaniami i modlitwami ku czci tych apostołów.

Jak obchodzić wspomnienie liturgiczne

Jeśli chcesz w pełni przeżyć ten dzień, oto praktyczne propozycje:

• Uczestnictwo we Mszy świętej: To najważniejszy element. Msza święta w dniu wspomnienia apostołów ma specjalne czytania z Listu do Efezan (2,19-22) i Ewangelii Łukasza (6,12-19), które mówią o apostołach i ich roli w Kościele.
• Czytanie Listu Judy: Po Mszy można przeczytać cały List Judy z Nowego Testamentu – zajmuje to zaledwie kilkanaście minut i daje głębokie zrozumienie tego świętego.
• Pomodlenie się Litanią do Wszystkich Świętych: Litania zawiera wyraźne wezwanie „Święty Judasz Tadeuszu, módl się za nami”, które jest szczególnie mocne w dniu wspomnienia.
• Odprawienie nowenny: Jeśli jeszcze jej nie zacząłeś/-aś, dzień 28 października to idealna okazja do rozpoczęcia.

Msze święte w Gdańsku w dniu patrona

W dniu 28 października Bazylika Mariacka, Kościół Dominikanów pw. św. Mikołaja i inne kościoły parafialne w Gdańsku odprawiają Msze święte. Tradycyjnie te Msze są bardziej uroczystymi niż zwykłe – możliwe są dodatkowe modlitwy i błogosławieństwa.

Szczegółowe informacje o Mszach na ten dzień znajdziesz na stronie diecezji gdańskiej. Warto sprawdzić również witryny poszczególnych kościołów, które mogą ogłaszać specjalne nabożeństwa lub procesje.

FAQ – najczęstsze pytania o nowennę do św. Judy Tadeusza

Kiedy zacząć nowennę do świętego Judy Tadeusza?

Klasycznie nowennę zaczyna się 19 października, by zakończyć w dniu jego święta – 28 października. Kościół nie nakłada jednak żadnych ograniczeń co do terminu, więc możesz zacząć w dowolnym dniu roku – liczy się 9 kolejnych dni modlitwy bez przerwy. Jeśli staniesz przed trudnością, możesz zacząć nowennę natychmiast, niezależnie od sezonu liturgicznego.

Dlaczego Judasz Tadeusz jest patronem spraw beznadziejnych?

Według tradycji wierni przez wieki omijali tego świętego z obawy przed pomyleniem go z Judaszem Iskariotą – zdrajcą Jezusa. W efekcie do Judy Tadeusza zwracano się tylko w absolutnie beznadziejnych sytuacjach, gdy zawiodła każda inna pomoc. Modlitwy były wysłuchiwane, co umocniło jego sławę patrona najtrudniejszych spraw. Tysiące wiernych na całym świecie składa publiczne podziękowania w prasie katolickiej za jego wstawiennictwo.

Czy nowenna do świętego Judy Tadeusza jest skuteczna?

W teologii katolickiej skuteczność modlitwy nie zależy od nowenny samej w sobie, lecz od Bożej łaski za wstawiennictwem świętego. Tysiące wiernych na całym świecie składa publiczne podziękowania Judzie Tadeuszowi – tradycja ogłoszeń w prasie katolickiej (jak Gość Niedzielny) trwa od dziesięcioleci. Każde wysłuchanie jest dowodem na moc jego wstawiennictwa i na Boskie miłosierdzie.

Czy Judasz Tadeusz to ten sam Judasz co zdrajca Jezusa?

Nie – to dwie zupełnie różne osoby. Judasz Iskariot to apostoł, który wydał Jezusa i popełnił samobójstwo. Judasz Tadeusz to inny apostoł – autor listu kanonicznego w Nowym Testamencie, męczennik i święty Kościoła katolickiego, czczony 28 października. Kościół zawsze dbał o jasne rozróżnienie tych dwóch postaci.

Ile razy dziennie odmawiać nowennę do św. Judy Tadeusza?

Tradycyjna nowenna jest odmawiana raz dziennie przez 9 kolejnych dni. Najważniejsza jest regularność i szczerość modlitwy. Wielu wiernych łączy nowennę z uczestnictwem we Mszy świętej lub wieczorną modlitwą w stałej porze dnia, co wzmacnia skupienie i konsekwencję.

Gdzie w Gdańsku można pomodlić się do świętego Judy Tadeusza?

W Gdańsku patronat apostołów czczony jest m.in. w Bazylice Mariackiej (ul. Podkramarska 5, tel. +48 58 301 39 82) i kościele Dominikanów pw. św. Mikołaja (ul. Świętojańska 72). Szczegółowe informacje o Mszach w dniu święta 28 października znajdziesz na stronie diecezji gdańskiej lub możesz zadzwonić do któregoś z kościołów.

Czy można odprawiać nowennę za inną osobę?

Tak – modlitwa wstawiennicza za kogoś bliskiego jest głęboko zakorzeniona w tradycji katolickiej. Możesz odmawiać nowennę w intencji chorego, zagubionego lub przeżywającego trudności bliskiego. W trakcie modlitwy wymień wyraźnie jego imię i przedstaw sprawę – święty Judasz Tadeusz, patronem spraw beznadziejnych, wysłucha modlitwy wstawienniczej.

Jakie sprawy można polecać świętemu Judaszowi Tadeuszowi?

Tradycja przypisuje mu wstawiennictwo w sprawach, które wydają się ludzkim rozumem nierozwiązalne: ciężka choroba, długi i problemy finansowe, trudna sytuacja rodzinna, szukanie pracy, problemy sądowe, depresja i utrata nadziei. Nie ma ograniczeń – każda sprawa, w której brakuje nadziei, może być Jemu powierzona. Ważne jest, aby podejść do niego z wiarą i szczerością serca.

Adam Kaczmarek

Mieszkaniec Krzyżanowic i aktywny członek rady parafialnej. Od wielu lat zaangażowany w życie lokalnej wspólnoty. Na stronie parafialnej dba o to, abyście zawsze mieli dostęp do najważniejszych ogłoszeń, a także dokumentuje wydarzenia w naszej galerii. Prywatnie pasjonat historii regionalnej i miłośnik pieszych wędrówek.