12 apostołów lista to grono uczniów wybranych osobiście przez Jezusa Chrystusa do głoszenia Ewangelii na całym świecie, każdy z charakterystycznym atrybutem ikonograficznym i miejscem misji. Poznaj pełne imiona apostołów Jezusa, ich symbole i trasy ewangelizacyjne, a także wizerunki tych świętych zachowane w zabytkowych kościołach Gdańska.
Co znajdziesz w artykule
- Kim byli apostołowie Jezusa?
- Pełna lista 12 apostołów – imiona i podstawowe informacje
- Szymon Piotr – skała Kościoła
- Andrzej – pierwszy powołany
- Jakub Starszy – syn Zebedeusza
- Jan Apostoł – umiłowany uczeń
- Filip – apostoł z Betsaidy
- Bartłomiej (Natanael) – bez podstępu
- Mateusz (Lewi) – celnik i ewangelista
- Tomasz – apostoł wątpiący
- Jakub Młodszy – syn Alfeusza
- Tadeusz (Juda Tadeusz) – apostoł trudnych spraw
- Szymon Gorliwy – zelota
- Judasz Iskariota – zdrajca i Maciej
- Atrybuty ikonograficzne 12 apostołów
- Miejsca głoszenia Ewangelii – misje apostołów
- Śmierć i męczeństwo apostołów
- Apostołowie w sztuce sakralnej Gdańska
- Święta i wspomnienia liturgiczne apostołów w Kościele katolickim
- Apostołowie w kulturze i tradycji – ciekawostki
- FAQ
- Jak nazywali się 12 apostołów Jezusa?
- Który apostoł nie zginął śmiercią męczeńską?
- Jakie atrybuty ma apostoł Piotr?
- Dlaczego Judasz Iskariota nie jest na liście 12 apostołów?
- Kiedy przypada święto 12 apostołów?
- Gdzie działał apostoł Tomasz?
- Gdzie w Gdańsku można zobaczyć wizerunki apostołów?
- Co znaczy powiedzenie wątpić jak Tomasz?
Kim byli apostołowie Jezusa?
Słowo apostoł pochodzi z greckiego apostolos (ἀπόστολος), co dosłownie oznacza wysłannik lub posłany. W kontekście chrześcijaństwa apostołami byli ci uczniowie Jezusa Chrystusa, którzy otrzymali bezpośrednie powołanie i pełnomocnictwo do głoszenia Ewangelii. Nie byli to jedynie przypadkowi nauczyciele, lecz mężczyźni wybrani z grona wiernych, aby reprezentować autorytet samego Chrystusa.
Znaczenie słowa apostoł
Termin apostoł w języku greckim używany był już wcześniej do określenia wysłannika czy posła. W Nowym Testamencie zyskał jednak szczególne znaczenie – apostołem był ten, kto bezpośrednio naoczywcie spotkał zmartwychwstałego Jezusa i otrzymał od Niego misję. Apostołowie posiadali autorytet nauczania, uzdrawiania i rozszerzania Kościoła w pierwszych latach jego istnienia.
Jak Jezus wybierał apostołów?
Według Ewangelii Łukasza (6,12-16), Jezus spędził całą noc na modlitwie przed wyborem apostołów. Następnie powołał dwunastu mężczyzn spośród grona swoich uczniów. Ten formalny akt powołania miał miejsce około 28-30 roku naszej ery. Wybór nie był przypadkowy – każdy apostoł posiadał cechy, które miały przydać się w przyszłej misji głoszenia. Byli to głównie ludzie prości: rybacy, celnik, zelota. Ta różnorodność okazała się ogromną siłą, gdy szli głosić do różnych ludów i kultur.
Różnica między apostołem a uczniem
Uczniów Jezusa było znacznie więcej niż dwunastu. Terminem uczniów określa się wszystkich, którzy podążali za Jezusem i przysłuchiwali się Jego nauczaniu. Jednak nie wszyscy uczniowie byli apostołami. Apostołami byli jedynie ci dwunastu, którzy otrzymali formalne powołanie i misję. Ta różnica jest ważna, ponieważ liczba dwunastu ma symbolikę biblijną – nawiązuje do dwunastu pokoleń Izraela, co oznaczało, że apostołowie mieli stać się fundamentem nowego Ludu Bożego.
Pełna lista 12 apostołów – imiona i podstawowe informacje
Pełna lista imiona dwunastu apostołów pochodzi z Ewangelii Mateusza (10,2-4), uzupełniona przez Marka (3,16-19), Łukasza (6,14-16) i Dzieje Apostolskie (1,13). Oto każdy z apostołów z krótkim zarysem jego biografii i znaczenia w Kościele wczesnym.
Szymon Piotr – skała Kościoła
Szymon, zwany też Piotrem (od greckiego Petros – skała), był rybaka z Betsaidy. Jezus zmienił jego imię na Piotr (Mt 16,18), mówiąc: Błogosławiony jesteś, Szymonie… Ty jesteś Piotr, a na tej skale zbuduję mój Kościół. Piotr stał się przywódcą apostołów i pierwszym papieżem. Był gorliwy, niekiedy impulsywny, ale pełen wiary. Tradycja mówi, że zginął ukrzyżowany w Rzymie ok. 64-68 roku za panowania cesarza Nerona.
Andrzej – pierwszy powołany
Andrzej, brat Szymona Piotra, był uczeniem Jana Chrzciciela przed dołączeniem do Jezusa. W Ewangelii Jana (1,40-42) jest opisany jako pierwszy, kto poszedł za Jezusem. Był rybakiem z Betsaidy. Tradycja mówi, że głosił w Grecji, Scytii i na Azji Mniejszej. Zginął śmiercią męczeńską przez ukrzyżowanie na krzyżu w kształcie X (crux decussata) w Patras w Grecji, ok. 60 roku. Święty Andrzej jest patronem Szkocji i Rosji.
Jakub Starszy – syn Zebedeusza
Jakub, syn Zebedeusza (łącznie z bratem Janem zwani Synami Grzmotu), był rybakiem. Razem z Piotrem i Janem stanowił wewnętrzne koło najbliższych Jezusowi uczniów. Jakub Starszy był pierwszym apostołem, który poniósł śmierć męczeńską – został ścięty przez Heroda Agrypę I około 44 roku (Dz 12,1-2). Według późnej tradycji głosił w Hiszpanii, gdzie jego relikwie przywieziono do Santiago de Compostela, czyniąc go patronem pielgrzymów.
Jan Apostoł – umiłowany uczeń
Jan, brat Jakuba Starszego, był najmłodszym apostołem. Ewangelia Jana wielokrotnie określa go mianem ucznia, którego Jezus miłował. To właśnie Janowi powierzył Jezus opiekę nad swoją matką Marią (J 19,26-27). Jan był autorem Czwartej Ewangelii, Listów Jana i Apokalipsy. Był jedynym apostołem, który nie zginął śmiercią męczeńską – umarł ze starości w Efezie, gdzie głosił przez wiele dziesięcioleci.
Filip – apostoł z Betsaidy
Filip pochodził z tej samej wioski co Piotr i Andrzej – z Betsaidy nad Jeziorem Galilejskim. W Ewangelii Jana (1,43-48) opisany jest jako człowiek, którego Jezus bezpośrednio powołał, mówiąc Pójdź za mną. Filip przywiódł do Jezusa Bartłomieja. Według tradycji głosił w Azji Mniejszej, szczególnie w Friygii. Jego śmierć tradycja łączy z Hieropolisem, gdzie miał być ukrzyżowany.
Bartłomiej (Natanael) – bez podstępu
Bartłomiej, znany też jako Natanael, pochodzi z Kany Galilejskiej. W Ewangelii Jana Jezus mówi o nim: Oto prawdziwy Izraelita, w którym nie ma podstępu (J 1,47). Bartłomiej był apostołem, któremu trudniej się wierzyło – najpierw wątpił, czy z Nazaretu może wyjść coś dobrego. Jednak po spotkaniu z Jezusem stał się gorliwym apostołem. Tradycja mówi, że zginął przez zdarcie skóry w Armenii, gdzie głosił Ewangelię.
Mateusz (Lewi) – celnik i ewangelista
Mateusz, zwany też Lewim, był celnikielem w Kafarnaum – pracownikiem podatków. To zawód niechętknie przyjmowany przez Żydów, ponieważ celnicy byli postrzegani jako kolaboranci z Rzymianami. Jednak Jezus powołał go słowami Pójdź za mną (Mt 9,9), i Mateusz zostawił wszystko. Mateusz jest autorem Ewangelii, która do dziś nosi jego imię. Tradycja mówi, że głosił w Etiopii i Persji, gdzie zginął śmiercią męczeńską.
Tomasz – apostoł wątpiący
Tomasz, zwany też Dydymem (co oznacza bliźniaka w aramejskim), jest znany przede wszystkim z wątpliwości względem zmartwychwstania Jezusa. Gdy pozostali apostołowie zeznali, że widzieli zmartwychwstałego Pana, Tomasz powiedział: Jeśli nie zobaczę śladów gwoździ na jego dłoniach, nie będę wierzył (J 20,25). Po spotkaniu z Jezusem wyznał wiarę najgłośniej: Pan mój i Bóg mój. Tomasz tradycyjnie głosił w Indiach, gdzie założył Kościół św. Tomasza w Kerali.
Jakub Młodszy – syn Alfeusza
Jakub Młodszy, również zwany Jakubem Mniejszym lub Jakubem synem Alfeusza, jest często mylony z Jakubem Starszym. Byli to jednak dwaj różni apostołowie. Jakub Młodszy jest czasami utożsamiany z Jakubem, bratem Pana Jezusa (bratem w sensie kuzynostwa), który później został przywódcą Kościoła w Jerozolimie. Tradycja mówi, że zginął wyrzucony z dachu Świątyni, a następnie dozbijany buzdyganem.
Tadeusz (Juda Tadeusz) – apostoł trudnych spraw
Tadeusz, zwany również Judą Tadeuszem lub Lebbajoszem, pojawia się na liście apostołów, ale jest o nim mało wzmianek w Ewangeliach. Najsłynniejszy moment to pytanie w Ostatniej Wieczerzy: Panie, co się stało, że chcesz pokazać się nam, a nie światu? (J 14,22). Tradycja mówi, że głosił w Mezopotamii i Armeniii. Jego imię zostało zapomniane, ale Kościół katolicki wywyższa go jako patrona spraw beznadziejnych i niemożliwych.
Szymon Gorliwy – zelota
Szymon, zwany Gorliwym lub Zelotą, pochodzi z grupy religijna zelotów – ruchu fanatycznie zainteresowanego czystością religijna i niezależnością Izraela od Rzymu. Jego przydomek Gorliwy (aramejskie kananjos, greckie zelotes) wskazuje na tę przynależność. To pokazuje, że Jezus przyjmował uczniów z różnych opcji polityczno-religijnych. Tradycja mówi, że Szymon Gorliwy głosił w Egipcie i na Kaukazie, gdzie zginął śmiercią męczeńską.
Judasz Iskariota – zdrajca i Maciej
Judasz Iskariota, dwunasty apostoł, pochodził najprawdopodobniej z Keriot (stąd przydomek Iskariota). Był skarbnikiem grona apostołów (J 12,6) i jedynym spośród dwunastu, który nie pochodzi z Galilei. Judasz zdradził Jezusa za trzydzieści srebrników, a następnie w rozpaczy popełnił samobójstwo (Mt 27,3-5). Na jego miejsce apostołowie wybrali Macieja w drodze losowania (Dz 1,15-26), aby liczba apostołów pozostała symboliczna: dwanaście, liczba reprezentująca dwanaście pokoleń nowego Izraela.
Atrybuty ikonograficzne 12 apostołów
Aby rozpoznać atrybuty apostołów na obrazach, rzeźbach i witrażach, warto zaznajomić się z symboliką, którą wypracował Kościół przez wieki. Apostołowie w sztuce sakralnej mają każdy swoje charakterystyczne znaki rozpoznawcze, oparte głównie na tradycji ich śmierci męczeńskiej lub zawodzie.
Symbole oparte na narzędziach męczeństwa
Większość apostołów przedstawiana jest z narzędziem, przy którym poniósł śmierć. Ta konwencja ikonograficzna powstała dla ułatwienia identyfikacji świętych na obrazach publicznych. Andrzej trzyma krzyż w kształcie litery X (krzyż św. Andrzeja), ponieważ tradycja mówi, że został ukrzyżowany tak, żeby patrzeć na dół. Bartłomiej nosi przy sobie nóż skórniczy lub czasami własną zdarą skórę – aluzja do jego męczeństwa polegającego na zdarciu skóry. Mateusz zwykle trzyma miecz lub halabardę – narzędzie jego śmierci. Tomasz niesie włócznię albo węgielnicę, ponieważ tradycja mówi, że został przebity włócznią w Indiach.
Atrybuty związane z powołaniem
Oprócz narzędzi śmierci apostołowie przedstawiani są również z symbolami związanymi z ich zawodami lub szczególnymi chwilami ich życia. Piotr nosi dwa klucze – złoty i srebrny – nawiązujące do słów Jezusa: Dołę ci klucze do Królestwa Niebieskiego (Mt 16,19). Klucze symbolizują władzę związywania i rozwiązywania, czyli nauczania i odpuszczania grzechów. Wraz z kluczami Piotr czasami nosi również rybę, nawiązując do swojego zawodu. Jan Ewangelista niesie kielich z wężem – symbol jego cudownego uniknięcia śmierci przez truciznę. Filip czasami nosi krzyż, Jakub Starszy trzyma muszlę pielgrzymią i laski pątnicze – symbole pielgrzymów idących do jego grobowca w Santiago de Compostela.
Jak rozpoznać apostoła na obrazie lub rzeźbie?
Poniższa tabela zestawia najważniejsze atrybuty każdego z apostołów, aby ułatwić rozpoznanie ich na obrazach i rzeźbach w kościołach Gdańska i gdzie indziej:
| Apostoł | Główny atrybut | Dodatkowe symbole | Powód symboliki |
|---|---|---|---|
| Szymon Piotr | Dwa klucze (złoty, srebrny) | Ryba, kogut | Klucze – władza Kościoła; ryba – zawód; kogut – zaparcie się |
| Andrzej | Krzyż w kształcie X | Ryby, lina | Narzędzie ukrzyżowania; zawód rybaka |
| Jakub Starszy | Muszla pielgrzymia, laska | Miecz, kapelusz pielgrzyma | Santiago de Compostela – cel pielgrzymek |
| Jan Ewangelista | Kielich z wężem | Orzeł, księga | Odporność na truciznę; orzeł – symbol Ewangelii |
| Filip | Krzyż, chlebek | Włócznia, smok | Głoszenie o Krzyżu; czasem smok – symbolika mitologiczna |
| Bartłomiej | Nóż skórniczy, zdarta skóra | Nóż, czasem własna skóra | Narzędzie męczeństwa – zdarcie skóry |
| Mateusz | Miecz lub halabarda | Sakiewka celnnika, księga | Narzędzie śmierci; sakiewka – zawód celnnika |
| Tomasz | Włócznia, węgielnica | Kwadrat budowlany, linijka | Włócznia – narzędzie śmierci w Indiach; narzędzia architekta |
| Jakub Młodszy | Pałka, topór | Piła, buzdygan | Narzędzia męczeństwa |
| Tadeusz | Maczuga, topór | Medalion z wizerunkiem Chrystusa, księga | Narzędzia śmierci; medalion – tradycja ewangelizacyjna |
| Szymon Gorliwy | Piła, miecz | Ryba, smok | Piła – narzędzie rozcięcia na pół; miecz – alternatywne narzędzie |
| Maciej (zamiast Judasza) | Topór, miecz | Księga, lina | Narzędzia męczeństwa; księga – głoszenie Ewangelii |
Miejsca głoszenia Ewangelii – misje apostołów
Po Wniebowstąpieniu Jezusa apostołowie Nowego Testamentu rozeszli się po całym świecie znanym Grekom i Rzymianom. Każdy z nich podjął misje ewangelizacyjne apostołów w innych regionach, budując pierwszy Kościół.
Apostołowie w Azji Mniejszej i Grecji
Szymon Piotr i Paweł (chociaż Paweł nie był jednym z dwunastu, pełnił funkcję apostoła) głosili razem w Antiochii i ostatecznie w Rzymie, gdzie obaj polegli śmiercią męczeńską za panowania cesarza Nerona. Andrzej głosił wzdłuż brzegów Morza Czarnego, docierając do Scytii (tereny dzisiejszej Ukrainy i Rosji). Według starożytnych źródeł jego relikt – krzyż, na którym miał być ukrzyżowany – znalazł się w Konstantynopolu. Jakub Starszy, zanim trafił do Hiszpanii, działał najpierw w Jerozolimie. Jan głosił w Efezie w Azji Mniejszej (dzisiejsza Turcja), gdzie spędzić miał ostatnie lata życia. Filip działał w Friygii (zachodnia Azja Mniejsza).
Misje w Afryce Północnej i Indiach
Mateusz, według tradycji, głosił w Etiopii w Afryce Północnej. Jego przemiany dokonywały się poprzez cuda i nauczanie. Bartłomiej dotarł do Armenii, gdzie jego kult jest szczególnie żywy. Tradycja mówi, że do dziś jego relikwie przechowywane są w Kościele ormiańskim. Tomasz, jeden z najsłynniejszych apostołów, głosił w Indiach. Dotarł do Kerala na południowo-zachodnim wybrzeżu Półwyspu Indyjskiego. Wspólnota Chrześcijan św. Tomasza, znana również jako Kościół syro-malabarskim, uważa Tomasza za swojego założyciela. Ta tradycja, podawana przez wielu starożytnych pisarzy kościelnych (m.in. Euzebiusza z Cezarei i Hieronima), jest szczególnie znacząca dla historii rozszerzania się chrześcijaństwa na Wschód.
Apostołowie w Rzymie
Rzym, stolica Imperium Rzymskiego, stał się najważniejszym ośrodkiem apostolskiego działania Piotra i Pawła. Obaj zginęli tam ok. 64-68 roku za panowania Nerona. Pod Bazylika Watykańską wybudowaną nad jego grobem archeolodzy odkryli pozostałości pochówku z I wieku. Piotr został ukrzyżowany, a tradycja podawana przez Tertuliana mówi, że prosił, aby ukrzyżować go głową w dół – uznawał się za niegodnego umrzeć w tej samej pozycji co Chrystus. Paweł, będący obywatelem rzymskim, otrzymał przywilej egzekucji przez ścięcie mieczem poza miastem na Via Ostiensis.
Śmierć i męczeństwo apostołów
Tradycja Kościoła mówi, że wszyscy apostołowie prócz Judasza Iskarioty polegli śmiercią męczeńską. Są to niezwykle ważne świadectwa siły wiary w pierwszych wiekach chrześcijaństwa – ludzie, którzy naocznie widzieli zmartwychwstałego Jezusa, byli gotowi umierać za tę wiarę.
Którzy apostołowie zginęli śmiercią męczeńską?
Pierwszym apostołem, który poniósł śmierć za wiarę, był Jakub Starszy. W Dziejach Apostolskich czytamy: Herod kazał ukatować się jednym z meczem Jakubowi, bratu Janowemu (Dz 12,1-2). Było to około 44 roku za panowania Heroda Agrypy I. Jakub zginął w Jerozolimie – pierwsza martyrologia apostolska. Piotr i Paweł zginęli w Rzymie ok. 64-68 roku. Piotr został ukrzyżowany głową w dół, a Paweł ścięty mieczem. Andrzej zginął w Patras w Grecji, ukrzyżowany na krzyżu w kształcie X. Bartłomiej tradycyjnie miał być zdarty ze skóry w Armeniii. Mateusz – ścięty mieczem w Etiopii lub Persji. Tomasz – przebity włócznią w Indiach. Jakub Młodszy – wyrzucony z dachu Świątyni Jerozolimskiej, a następnie dozbijany buzdyganem. Filip – ukrzyżowany w Hieropolis. Szymon Gorliwy – rozcięty na pół w Egipcie. Tadeusz – zabity mieczem lub maczugą w Mesopotamii. Maciej (zastępca Judasza) – ścięty mieczem w Etiopi.
Jan Ewangelista – jedyny apostoł bez martyrologii
Jan Ewangelista, najmłodszy z apostołów, jest jedynym, który według tradycji Kościoła nie zginął śmiercią gwałtowną. Żył bardzo długo, docierając do bardzo zaawansowanego wieku. Pewne źródła mówią, że dożył ponad 90 lat. Spędził większość swojego późnego życia w Efezie, gdzie przewodził wspólnocie chrześcijańskiej. Według legendy Aprykani (apokryficznego tekstu z II wieku) był wrzucony do wrzącego oleju za panowania cesarza Domicjana, ale wyszedł bez żadnych obrażeń. Dlatego jego atrybutem jest kielich z wężem – symbol czaru, który nie mógł mu zaszkodzić. Tradycja mówi, że Jan umarł ze starości w Efezie, który to fakt uczynił go jedno znacznym świętym dla Kościoła.
Apostołowie w sztuce sakralnej Gdańska
Gdańsk, z jego bogatym dziedzictwem architektonicznym i artystycznym, przechowuje liczne wizerunki apostołów w Gdańsku w zabytkowych kościołach. Bazylika Mariacka w Gdańsku stanowi najlepsze źródło wiedzy o ikonografii apostołów w naszym mieście.
Bazylika Mariacka – apostołowie w ołtarzach i witrażach
Bazylika Mariacka przy ul. Podkramnej 5 na Głównym Mieście (80-834 Gdańsk) to główny warsztat sztuki sakralnej w mieście. Świątynia zbudowana w stylu gotyckim (prace budowlane trwały od 1343 do XV wieku) zawiera liczne wizerunki apostołów. Ołtarz główny bazyliki, pochodzący z XVI wieku, prezentuje poszczególnych apostołów w pięknych figurach rzeźbiarskich. W bocznych kaplach można dostrzec obrazy przedstawiające sceny z życia apostołów. Zabytkowe witraże, choć częściowo zniszczone podczas II wojny światowej, zawierają fragmenty godł apostolskich. Bazylika otwarta jest dla zwiedzających poniedziałek-sobota 9:00-17:30, niedziela 13:00-17:30. Można tu spotkać się z świętymi patronami kościołów Gdańska przedstawionymi w ikonografii gotycko-renesansowej. Tel. +48 58 301 39 82.
Kościół św. Jana – wizerunki apostołów
Kościół Wniebowzięcia NMP, dawniej kościół dominikański (XVI wiek), przy ul. Świętojańskiej 50 w Głównym Mieście zawiera zabytkowe rzeźby i obrazy apostołów. Ta świątynia, choć mniej znana niż Mariacka, posiada niezwykle wartościowe dzieła sztuki małej ojczyzny. W prezbiterium można ujrzeć zabytkowe obrazy przedstawiające apostołów, m.in. sceny ich powołania przez Jezusa. Kościół stanowi przykład bogatej tradycji artystycznej Gdańska z przełomu średniowiecza i renesansu.
Kościół św. Piotra i Pawła w Gdańsku
Nazwą sama sugeruje połączenie dwóch największych apostołów – Piotra, któremu Jezus powierzył Kościół, i Pawła, wielkiego misjonarza. Kościół ten jest kolejnym miejscem, gdzie można zobaczyć reprezentacje apostołów. Brama Zielona przy Długim Targu, jedna z fortyfikacji miasta, zawiera w swojej dekoracji architektonicznej postacie apostołów, stanowiące element niezwykłej renesansowej ozdoby bramy.
Święta i wspomnienia liturgiczne apostołów w Kościele katolickim
Każdy z świętych apostołów Kościół katolicki czci w specjalnych dniach, zwanych wspomnieniami liturgicznymi. Są to ważne daty dla wiernych, zaznaczające się w kalendarzu liturgicznym.
Uroczystość Piotra i Pawła – 29 czerwca
Najważniejszą uroczystością apostołów jest wspólna świętość Piotra i Pawła obchodzona 29 czerwca każdego roku. W Kościele katolickim to dzień rangi uroczystości, czyli drugiego stopnia ważności po wielkiej solenności. W Polsce, mimo że nie jest dniem wolnym od pracy, Msza święta w tym dniu jest sprawowana uroczyscie we wszystkich kościołach. Uroczystość ma długą tradycję – wracza się ona do wczesnego średniowiecza, gdy uznano, że zarówno Piotr jak i Paweł ponieśli śmierć męczeńską w Rzymie w tym samym roku (ok. 64-68). Połączenie ich imion w jednej uroczystości symbolizuje jedność apostolskiego posłannictwa.
Pozostałe święta apostołów w kalendarzu liturgicznym
Pozostałe apostołów posiadają własne wspomnienia:
- Św. Andrzeja Apostoła – 30 listopada – patron Szkocji i Rosji, początek Adwentu w tradycji słowiańskiej
- Św. Jana Ewangelisty – 27 grudnia – trzeci dzień po Bożym Narodzeniu, zwany Świętem Świętego Jana (ang. St. John the Evangelist)
- Św. Filipa i Bartłomieja Apostołów – 3 maja (zachodni Kościół) lub inne daty w Kościołach wschodnich – wspólne święto tych dwóch apostołów
- Św. Jakuba Apostoła (Starszego) – 25 lipca – tradycyjnie związane z pielgrzymkami do Santiago de Compostela
- Św. Tomasza Apostoła – 3 lipca – honorowanie jego działalności misyjnej w Indiach
- Św. Mateusza Apostoła – 21 września – patron celników i księgowych, ze względu na jego zawód przed powołaniem
- Św. Szymona i Judy Tadeusza (Tadeusza) – 28 października – wspólne święto tych dwóch apostołów, mniej znanych niż pozostali
- Św. Macieja Apostoła – 24 maja – zamiast Judasza Iskarioty, wybranego przez apostołów w Jerozolimie
Apostołowie w kulturze i tradycji – ciekawostki
Wizerunki i symbole apostołów głęboko wrosły w kulturę zarówno Europy, jak i całego świata chrześcijańskiego. Spora część popularnych powiedzień i tradycji pochodzi z biblijnych opowieści o apostołach.
Apostołowie a liczba 12 w symbolice biblijnej
Liczba 12 pojawia się wielokrotnie w Biblii: 12 pokoleń Izraela, 12 bram Nowego Jeruzalem (Ap 21,12), 12 trybów Izraela, 12 fontann przy źródle Elim na pustyni. Wybór dokładnie dwunastu apostołów nie był przypadkowy – reprezentowała ona nowość Ludu Bożego, zbudowanego na apostolach jako na kamieniach fundamentowych. W Apokalipsie Św. Jana (21,14) czytamy: Mur miasta miał dwanaście fundamentów, a na nich dwanaście imion dwunastu apostołów Baranka. Ta symbolika ukazuje Apostołów jako fundamentalnych dla Kościoła.
Apostołowie w przysłowiach i powiedzeniach polskich
W polskiej tradycji ludowej i języku zostały ślady opowieści o apostołach. Najpopularniejsze powiedzenie to wątpić jak Tomasz – wyrażenie oznaczające skrajny sceptycyzm i brak wiary nawet w ewidentne dowody. Pochodzi z opowieści o Tomaszu, który nie uwierzył zeznaniom innych apostołów o zmartwychwstaniu, dopóki nie dotknął sam ran Jezusa. Inne powiedzenie, zdradzić jak Judasz, odnosi się do zdrajcy i jego trzydziestu srebrników – symbolizuje najgorszą zdradę za pieniądze. Imiona apostolskie są popularne w Polsce – według Głównego Urzędu Statystycznego, imiona takie jak Piotr, Jan, Andrzej, Filip figurują w czołówce najpopularniejszych imion męskich wśród Polaków. To pokazuje, jak długo i głęboko apostołowie są obecni w polskiej kulturze i świadomości.
FAQ
Jak nazywali się 12 apostołów Jezusa?
12 apostołów Jezusa to: Szymon Piotr, Andrzej, Jakub Starszy, Jan, Filip, Bartłomiej (Natanael), Mateusz (Lewi), Tomasz, Jakub Młodszy, Tadeusz (Juda Tadeusz), Szymon Gorliwy oraz Judasz Iskariota – zastąpiony po zdradzie przez Macieja. Lista ta pochodzi z Ewangelii Mateusza 10,2-4.
Który apostoł nie zginął śmiercią męczeńską?
Jedynym apostołem, który według tradycji Kościoła nie poniósł śmierci męczeńskiej, był Jan Apostoł (Ewangelista). Umarł ze starości w Efezie, choć według przekazu był wrzucany do wrzącego oleju, z którego wyszedł bez szwanku. Dlatego jego atrybutem jest kielich z wężem.
Jakie atrybuty ma apostoł Piotr?
Apostoł Piotr przedstawiany jest zwykle z dwoma kluczami – złotym i srebrnym – symbolizującymi władzę kluczy nadaną mu przez Jezusa (Mt 16,19). Często towarzyszą mu ryby nawiązujące do jego zawodu rybaka oraz kogut przypominający o zaparciu się Chrystusa.
Dlaczego Judasz Iskariota nie jest na liście 12 apostołów?
Judasz Iskariota pierwotnie należał do grona 12 apostołów, jednak po zdradzie Jezusa za 30 srebrników popełnił samobójstwo. Na jego miejsce apostołowie wybrali Macieja w drodze losowania, opisanego w Dziejach Apostolskich 1,15-26. Dlatego ostateczna lista 12 apostołów zawiera Macieja zamiast Judasza.
Kiedy przypada święto 12 apostołów?
W Kościele katolickim nie ma jednego wspólnego święta wszystkich 12 apostołów – każdy ma własne wspomnienie lub święto. Najważniejsze to uroczystość świętych Piotra i Pawła obchodzona 29 czerwca. Pozostałe daty to m.in. Andrzej – 30 listopada, Jan – 27 grudnia, Jakub Starszy – 25 lipca, Mateusz – 21 września.
Gdzie działał apostoł Tomasz?
Według tradycji apostoł Tomasz głosił Ewangelię w Indiach, docierając do wybrzeży Malabaru w dzisiejszym stanie Kerala. Tamtejsza wspólnota – zwana Chrześcijanami świętego Tomasza lub Kościołem syro-malabarskim – uważa go za swojego założyciela. Tomasz miał zginąć śmiercią męczeńską przez przebicie włócznią ok. 72 r. n.e.
Gdzie w Gdańsku można zobaczyć wizerunki apostołów?
Wizerunki 12 apostołów można podziwiać przede wszystkim w Bazylice Mariackiej przy ul. Podkramnej 5 na Głównym Mieście – w ołtarzach bocznych, witrażach i dekoracjach gotyckich. Warto też odwiedzić kościół Wniebowzięcia NMP przy ul. Świętojańskiej 50 oraz atrakcje Głównego Miasta Gdańska. Bazylika czynna jest pon.-sob. w godz. 9:00-17:30.
Co znaczy powiedzenie wątpić jak Tomasz?
Powiedzenie wątpić jak Tomasz pochodzi z Ewangelii Jana (J 20,24-29), gdzie apostoł Tomasz nie uwierzył w zmartwychwstanie Jezusa, dopóki nie dotknął ran po gwoździach i boku Chrystusa. Fraza oznacza postawę skrajnego sceptycyzmu i braku zaufania, nawet wobec wiarygodnych świadectw. Tomasz po tym doświadczeniu wyznał wiarę słowami: Pan mój i Bóg mój.

Mieszkaniec Krzyżanowic i aktywny członek rady parafialnej. Od wielu lat zaangażowany w życie lokalnej wspólnoty. Na stronie parafialnej dba o to, abyście zawsze mieli dostęp do najważniejszych ogłoszeń, a także dokumentuje wydarzenia w naszej galerii. Prywatnie pasjonat historii regionalnej i miłośnik pieszych wędrówek.

